در قلمرو تمدنى ما مسلمانان، شايد نوگرايان دينى بيشترين تلاش جهت سازگارى اسلام و دمكراسى را مبذول داشته‌اند. در واقع آنان از طريق نقد روش شناسى قديم و تزريق روشهاى عقلى در دستگاه فقه، مى‌كوشند تا راهى جهت برون رفت از بحران انسان مسلمان در عصر تجدد بيابند و آنان را از مرحله انسداد يا بحران گذار به سلامت عبور دهند. اينكه چگونه مى‌خواهند مدلهاى دموكراسى را با اسلام به تعامل و سازگارى برسانند؟ و اينكه چگونه مبانى حاكم بر دموكراسى با مبانى واصول حاكم بر انديشه اسلامى به گفتگو مى نشيند؟ و در نهايت آيا برون رفت پيشنهادى آنها، صبغه اسلامى دارد يا صبغه مدرن؟ پرسشهايى است كه نيازمند گفتگوى تفصيلى ترى است كه در اين مقدمه نمى‌گنجد. اميد است در آينده باب تفصيلى اين گفتگوها فراهم گردد، به اميد آن روز.

*** مجموعه عالمانى كه در اين اثر، به مناسبت برگزارى همايش مردم سالارى دينى با آنان به گفتگو نشسته‌ايم، از جمله عالمانى هستند كه ياعلاقه‌اى به سازگارى اسلام بامفاهيمى از جمله دمكراسى دارند و يا بى‌علاقه به برقرارى چنين نسبتى نيستند. تنها معدودى از آنانند به دليل اعتقادشان به مغايرت مبانى دمكراسى با مبانى دين و نيز تمايزات دين اسلام با دين مسيحيت، عقيده‌اى به همنشينى اين دو مفهوم ندارند و احتمالًا نظريه مردم سالارى دينى را با تكيه بر عناصر درون دينى تعريف كنند، تعريفى كه به دمكراسى، غيريت و به دين، اصالت مى‌بخشد. در