ناگسستنى دارند، و داراى تأثير و تأثّرى متقابلند. چگونگى حيات مادى و تنى در حيات معنوى و روحى تأثيرى ژرف مى‌گذارد، و رشد و تكامل معنوى را سرعت مى‌بخشد يا ناممكن مى‌سازد[١].

پيامبر اكرم «ص»:

* اللّهم بارك لنا فى الخبز و لا تفرّق بيننا و بينه، فلولا الخبز ما صلّينا، و لا صمنا، و لا ادّينا فرائض ربّنا ...[٢]

- اى خدا! در نان ما بركت قرار داده، ميان ما و نان جدايى مينداز، اگر نان (ماده غذايى، وسايل حيات و معيشت) نباشد، نمى‌توانيم نماز بخوانيم، نه روزه بگيريم، و نه ديگر واجبات الهى را بجا آوريم.

با توجه به اين جهات، عمق فاجعه بيشتر مى‌شود، و مشخص مى‌گردد كه انسان از آنچه بايد در اختيار داشته باشد چقدر فاصله داشته، و از شرايط و زمينه‌هاى لازم براى رشد حيات خود، فرسنگها دور نگهداشته شده است.

در پرتو اين بررسيها، از برخى دوره‌هاى گذرا و كوتاه حكومتهاى پيامبران سلف «ع» و دوران حكومت پيامبر اسلام «ص» و چهار سال خلافت امام على «ع»- در قلمرو محدود خلافت اسلامى- كه بگذريم، انسان همواره در اثر ظلم و بيعدالتى و فساد و تباهيهاى مادى و معنوى و زندگى در نظامهاى آكل و مأكولى طبقاتى و استكبارى، در حقيقت از نعمت حيات شايسته- در همه ابعاد- محروم بوده است. توده‌هاى انسانى سراسر عمر خود را در خدمت اجبارى و اضطرارى صاحبان قدرت اقتصادى و سياسى و نظامى گذراندند، و آزادى و اختيار و قدرت انتخاب نداشتند، نه توان آن داشتند كه به خود بينديشند و راه خود را به دلخواه انتخاب كنند، و نه توانستند با كوشش و تلاش‌

[١] - براى اين موضوع مهم:( ارتباط دو بعد حيات)، به« الحياة» ٣/ ٢٢١ به بعد مراجعه شود.

[٢] -« كافى» ٥/ ٧٣ و ٦/ ٢٨٨.