بنابراين، «عدل» رعايت دقيق حق و حقوق مردم است و برابرى همه مردم در برخوردارى از حقوق و منافع مشروع و معقول خويش، چنانكه «ظلم» زير پا نهادن حق و حقوق ديگران است و نابرابرى و تبعيض در برخوردارى هركس از سهم و حق خويش.

«احسان»، پايگاهى متعالى‌تر دارد، و از فضائل و مكارم اخلاقى و ارزشهاى والاى انسانى است، كه بالاتر از عدالت است و مرتبه رشد و تكامل آن است.

از امام صادق «ع» در تفسير اين آيه سخنى روايت شده است بس عميق و ارزنده:

*- اسماعيل بن مسلم: جاء رجل إلى ابى عبد اللّه جعفر بن محمد الصادق «ع» و أنا عنده فقال: يابن رسول اللّه! «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ ...» و قوله:

«أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ»؟ فقال: نعم! ليس للّه فى عباده أمر إلّا العدل و الإحسان ...[٣].

- اسماعيل بن مسلم مى‌گويد: مردى نزد امام صادق «ع» آمد- و من حاضر بودم- گفت: اى فرزند پيامبر (خداوند مى‌فرمايد: «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ ... خداوند به عدل و احسان فرمان مى‌دهد» و (در آيه ديگرى) مى‌فرمايد: «أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ...: خداوند فرمان مى‌دهد كه جز او را پرستش نكنيد» (معناى اين دو آيه كه در ظاهر ناسازگارند چه‌

[١] -« بحار» ٥٢/ ٣٦٢.

[٢] - اين موضوع در بخش پنجم:« تصحيح انحرافهاى فكرى و توجيهى» تبيين گشته است.

[٣] -« نور الثقلين» ٣/ ٧٨.