دهند. ازاين‌رو، مسئله جنگ و كاربرد نيرو، به عنوان يك ضرورت، براى دستيابى به هدفهاى انسانى مطرح مى‌گردد. و بى‌ترديد انسان هرچه آرمانى و اخلاقى فكر كند و به اصلاح معنوى و تربيتى جامعه و انسان بينديشد، كاربرد نيرو را به عنوان يك راه و ابزار مقدماتى و اجتناب‌ناپذير نمى‌تواند از نظر دور بدارد. در غير اين صورت، از حقيقت حوادث و واقعيتهاى زندگى گذشته و اكنون انسانى بى‌اطلاع است. بنابراين، جنگ و خونريزى و قصاص و قتل، تنها راهى است كه به صلح و آسايش و امنيت و حفظ جانها و تربيت نفوس رهنمون مى‌گردد و راه تربيت درست و اصلاح اخلاقى را بازمى‌كند، و موانع راه را برمى‌دارد. جز از اين راه نمى‌توان امنيت اجتماعى و اقتصادى و سياسى در جامعه برقرار كرد و زمينه و شرايط محيطى و اجتماعى حيات معقول را فراهم آورد و جامعه را براى تلاش و كوشش آزادانه افراد آماده ساخت‌[١].

اسلام، با توجه به همين واقعيتها، جنگ را نه به عنوان هدف و آرمان، بلكه به عنوان راه و وسيله براى تحقق هدف پذيرفته است. در قرآن كريم آمده است:

* وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ ...[٢]

[١] - در شيوه‌هاى اخلاقى و تربيتى نيز نبايد از اين نكته غفلت كرد كه عامل ترس و بيم خود از راههاى اساسى تربيت و تهذيب نفس و اصلاح اخلاق فرد و جامعه است. در بسيارى از انسانها بشارت و تشويق، انگيزه هدايت و اصلاح اخلاقى است و در بسيارى ديگر عامل ترس و هراس از كيفر و مجازات بازدارنده و هدايتگر است. انسانها با عامل ترس در صورتى‌كه جدّى و واقعى باشد، نخست با نوعى الزام خارجى ناهنجاريها و ديوسيرتيها را ترك مى‌كنند و با ادامه آن كم‌كم به فرشته‌خويى و درستكارى مى‌رسند، و پس از مدتى كردار و رفتار ايشان در راستاى صلاح و سعادت قرار مى‌گيرد و خصلتهاى زشت را فراموش مى‌كنند. ازاين‌رو،« قرآن كريم» كه كتاب بزرگ تربيت و اخلاق است، همراه با مژده‌ها و نويدها، از بيمهاى بزرگ و كوبنده سرنوشتها و كيفرهاى هراسناك سخن گفته است كه تا ژرفاى دلها را مى‌لرزاند و آدميان را به خود مى‌آورد و به راه وامى‌دارد.

با توجه به اين مسائل- با واقع‌بينى دقيق- نيز افرادى را مى‌يابيم كه ترس و بيم و مژده و نويد، هيچيك چاره‌ساز كجرويهاى ايشان نيست و به هيچ سخنى گوش فرانمى‌دهند و از هيچ وعظ و اندرزى پند نمى‌گيرند. در اين موارد كه در اجتماعات بشرى بويژه در فرمانروايان و ديگر قدرتمندان اندك نيست جز عامل قدرت و ابزار جنگ و شيوه خونريزى و قتل چيزى كارساز نيست، و بوته وجود اينگونه افراد را جز داس مرگ چيزى از ميان برنمى‌دارد.

[٢] - سوره بقره( ٢): ١٩٣.