مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٧ - شرایط تکوینی و شرایط قراردادی

ایران و تبعه غیر ایران نمیگذارد. اگر ایرانی و افغانی از لحاظ شرایط مزاجی و محیطی و سایر شرایط طبیعی متساوی باشند محال است که میکرب بیماری، تبعیضی قائل شود و بگوید چون افغانی، تبعه ایران نیست من با او کاری ندارم. اینجا حساب خلقت و طبیعت است نه حساب اجتماع و قراردادهای اجتماعی؛ حساب، حساب تکوین است نه حساب تقنین و تشریع.

مقررات الهی از نظر پاداش و کیفر، و سعادت و شقاوت افراد، تابع شرایط واقعی و تکوینی است. چنین نیست که اگر کسی مدعی شود که چون من نامم در دفتر اسلام ثبت شده است و اسماً مسلمانم پس باید امتیاز داشته باشم، از او پذیرفته گردد.

اشتباه نشود؛ سخن در مسائل مربوط به پاداش و کیفر، و سعادت و شقاوت، و در رفتار خداوند با بندگان است؛ سخن در قوانین موضوعه اسلام در زندگی اجتماعی مسلمین نیست.

شک ندارد که مقررات موضوعه اسلامی مانند همه قوانین موضوعه جهان یک سلسله قوانین قراردادی است و یک سلسله شرایط قراردادی در آنها ملحوظ شده است و افراد بشر در این قوانین که مربوط به زندگی دنیوی آنها است الزاماً باید از یک سلسله شرایط قراردادی پیروی کنند.

ولی فعل خداوند و جریان مشیت الهی در نظام تکوین و از آنجمله سعادت بخشیدن و به شقاوت کشیدن افراد، و پاداش و کیفر دادن به آنها تابع مقررات اجتماعی نیست بلکه اساساً از این سنخ نیست؛ ذات اقدس الهی در جریان مشیت مطلقهاش، بر اساس مقررات قراردادی عمل نمیکند. امور قراردادی که در نظامات اجتماعی طبعا تأثیر بسزایی دارد، در جریان اراده تکوینی ذات مقدّس باری تعالی تأثیری ندارد.

از نظر مقررات موضوعه اسلامی که مربوط به رفتار اجتماعی افراد بشر است، هرگاه کسی شهادتین بر زبان بیاورد مسلمان شناخته میشود و از مزایای ظاهری اسلام استفاده میکند، ولی از نظر مقررات اخروی و حساب جهان دیگر، از نظر رفتار خداوند، قانون: فمن تبعنی فانّه منّی [١]، و قانون: انّ اکرمکم عند اللّه اتقیکم [٢] حکومت میکند.

پیغمبر اکرم فرمودند: