مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٨ - منطق اختصاصی قرآن

تأثیر و علیت این علل و اسباب از نظری عین تأثیر و علّیت قضا و قدر است.

از این رو این تقسیم غلط است که بگوییم چه چیز فعل خداست و چه چیز فعل خدا نیست؛ یا آنکه اگر چیزی و فعلی به خدا نسبت داده شد، بگوییم پس آن چیز فعل مخلوق نیست، و اگر به مخلوقات نسبت داده شد بگوییم پس آن چیز فعل مخلوق است و فعل خدا نیست. میان خالق و مخلوق تقسیم کار غلط است [١] همه چیز در عین اینکه فعل فاعل و سبب نزدیک خود است، فعل خداوند هم هست.

در تحف العقول صفحه ٤٦٨ ضمن حدیث مفصلی از امام هادی (ع) که مینماید رسالهای است که امام در موضوع جبر و تفویض و عدل به گروهی از شیعیان نوشته است [٢]، مینویسد:

شخصی از حضرت امیر المؤمنین علی (علیه السّلام) از قدرت و استطاعت سؤال کرد که آیا انسان قدرت و استطاعت دارد و کارها را با قدرت و استطاعت خود میکند یا فاقد قدرت و استطاعت است؟ و اگر قدرت و استطاعت دارد و کارها را با حول و قوّه خود میکند، پس دخالت خداوند درکاری که انسان به قدرت و استطاعت خود میکند چگونه است؟

از متن حدیث چنین استفاده میشود که سؤال کننده معتقد بوده که انسان دارای قدرت و استطاعت هست و کارها را با قدرت و استطاعت خود میکند؛ بنابر این دخالت تقدیر الهی برایش غیر مفهوم بوده است.

امام به او فرمود:

سألت عن الاستطاعة، تملکها من دون اللّه او مع اللّه؟

تو از استطاعت سؤال کردی. آیا تو که مالک این استطاعت هستی، به خودی خود و بدون دخالت خداوند صاحب این استطاعتی یا با شرکت خداوند صاحب آن هستی؟

سؤال کننده در جواب متحیر ماند چه بگوید. امام فرمود: