مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٢ - عظمت و انحطاط مسلمین

اوّل در نظر داشتم همه مطالب مربوط به عظمت و انحطاط مسلمین را در مقدّمه این رساله ذکر کنم، ولی بعد، از این فکر منصرف شدم و تصمیم گرفتم آن مطالب را مستقلّا رسالهای قرار داده و در صدر این سلسله مباحث قرار دهم، زیرا دیدم اگر همه مطالب لازم نوشته شود، مفصّل خواهد شد و مقدّمه از اصل کتاب طولانیتر میگردد، و اگر رعایت اختصار شود به صورت ناقص در خواهد آمد. لهذا ترجیح دادم عجالتا در این مقدّمه به همین اندازه که نمونهای از مطلب است، قناعت کنم و تفصیل مطلب را بعد به صورت رسالهای جداگانه درآورده، مقدّمه و اوّلین شماره این سلسله مباحث قرار دهم.

در این رساله همه مطالب و مسائل مربوط به سرنوشت و قضا و قدر ذکر نشده است، زیرا هدف اصلی و عمده، بررسی تأثیر و عدم تأثیر این فکر و عقیده در انحطاط مسلمین است؛ لهذا از ذکر قسمتهایی که با این جهت ارتباط ندارد و از جنبه دیگر نیز ضرورتی برای ذکر آنها احساس نمیشد، خودداری شده است.

این مسأله در میان مسلمین سابقه طولانی دارد؛ از صدر اسلام در میان مسلمین مطرح بوده؛ مفسّرین، متکلّمین، فلاسفه، عرفا و حتّی شعرا و ادبا درباره آن بحث کردهاند. بررسی سیر این مسأله در میان این طبقات، خود مستلزم کتاب مستقلّی است. بعلاوه آیات و روایات زیادی که نمونه عمق معارف اسلامی است، در این مورد وارد شده است و همین آیات و روایات است که راهنمای فلاسفه اسلامی واقع شده و فلسفه الهی اسلامی را بسی پرمایه و با طراوات کرده است که با فلسفه یونانی قبل از اسلام قابل مقایسه نیست و بررسی این آیات و روایات خود مبحثی مفصّل و جالب است.

از اینها گذشته، در معارف اسلامی مسائل و موضوعاتی مربوط به این مبحث وجود دارد که با در نظر گرفتن اصول برهانی از یک طرف و آثار نقلی از طرف دیگر، بیان و توضیح آنها ساده نیست؛ از آن جمله است