مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٥ - ١ تنبیه و عبرت

معلوم میشود جهنّم نیز مانند بهشت صحرائی خالی است؛ آتشها و عذابها تجسّم همان گناهانی است که به دست بشر روشن و فرستاده میشود؛ مار و کژدم و آب جوشان و خوراک زقّوم دوزخ، از ناپاکیها و پلیدیها خلق میشود، همانطوری که حور و قصور و نعیم جاویدان بهشت از تقوا و کارهای نیک آفریده میشود. خدا در مورد دوزخیان میفرماید:

اولئک لهم عذاب من رجز الیم [١].

«آنان شکنجهای دردآور از ناپاکی درد آور خویش دارند».

سه نوع کیفر

دو بحث گذشته که «تفاوتهای دو جهان» و «ارتباط دو جهان» را مطرح کردیم، مقدمهای بود برای بحث حاضر که میخواهیم انواع مجازاتها را بررسی نماییم. در این بحث میخواهیم ثابت کنیم که نوع مجازات در آخرت با نوع مجازات در دنیا متفاوت است، و پاسخ اشکال بیتناسبی جرم و مجازات، بستگی به فهم این تفاوت دارد.

مجازات بر سه گونه است:

١. مجازات قراردادی (تنبیه و عبرت).

٢. مجازاتی که با گناه، رابطه تکوینی و طبیعی دارد. (مکافات دنیوی).

٣. مجازاتی که تجسّم خود جرم است و چیزی جدا از آن نیست. (عذاب اخروی).

١. تنبیه و عبرت

نوع اول مجازات همان کیفرها و مقرّرات جزائی است که در جوامع بشری به وسیله مقنّنین الهی یا غیر الهی وضع گردیده است. فایده اینگونه مجازاتها دو چیز است؛ یکی جلوگیری از تکرار جرم به وسیله خود مجرم یا دیگران از طریق رعبی که کیفر دادن ایجاد میکند؛ و به همین جهت میتوان این نوع از مجازات را «تنبیه» نامید. فایده دیگر، تشفّی و تسلّی خاطر ستمدیده است و این در مواردی است که از