ولى بايد دانست- مورد اين آزمايش نسبت به جهان پهناور طبيعت- چنان كوچك و ناچيز است كه- پندار ما از اندازه‌گيرى آن زبون مى‌باشد- و از اين روى چنين آزمايش را سر چشمه يك حقيقت فلسفى- از قبيل سير تكاملى جهان نمى‌شود قرار داد- .(٢٩)گذشته از اين كه قسمت مهم اين كه طبعا در دوره بعد پيدا مى‌شود تا منتهى به پيرى- و سپس مرگ و انهدام آن مى‌گردد ذكر مى‌كند- .

علماء جديد زندگى بشر را از لحاظ نوع معاش- به دوره‌هاى صيادى و كشاورزى و تجارت و صنعت- و از لحاظ نظام اجتماعى به دوره‌هاى اشتراكى اوليه- و برده‌دارى و سرمايه‌دارى و اشتراكيت سوسياليزم- و از لحاظ وسيله و ابزار به عهدهاى- حجر آهن آتم فضا تقسيم كرده‌اند- و از لحاظ نوع حكومت و غيره تقسيمات ديگرى مى‌توان كرد- به هر حال قدر مسلم اينست كه زندگى اجتماعى انسان- بر خلاف زندگى اجتماعى حيوانات اجتماعى- از قبيل زنبور عسل و مورچه و موريانه متطور است- .

هربرت اسپنسر مى‌گويد- هيئت مدنيت مانند تن يك شخص است كه- براى وظائف مختلف زندگى آلات و اعضاء خاص دارد- و آنها در آغاز ساده و غير متنوعند- و هر چه پيش مى‌رود طول و تفصيل پيدا مى‌كنند- و تنوع مى‌يابند و همبستگى آنها به يكديگر افزون مى‌شود- و اين حال در مدتى دراز پيش مى‌آيد- در آغاز خانواده كوچك تشكيل مى‌يابد- و كارهاى زندگانى ساده و مختصر است- سپس كم كم جمعيت انبساط پيدا مى‌كند و دهكده‌ها- و قصبات و شهرها و كشورها و ملتها- و دولتهاى بزرگ صورت مى‌گيرد و كسبها و پيشه‌هاى جزئى- مبدل به بازرگانى و صنايع بزرگ مى‌شود سير حكمت در اروپا.

(٢٩)يعنى اگر بخواهيم تكامل را به صورت يك اصل عمومى- براى همه