وجوب و فعليت بيشتر است- و به واسطه سد باب اعدام و تحقق بعض شرائط- امكان استعدادى كه كمال ما بالقوه- من حيث هو بالقوه است حاصل مى‌شود- و اين امكان كمال موجود است در ظرف خارج- همان طورى كه امكان ذاتى كمال- ماهيت معراه است در ظرف ذهن- در مقابل امتناع كه نقص است- و امكان ذاتى اوغل در خفاء است از امكان استعدادى- زيرا امكان استعدادى- از غير آن جهت كه بالقوه است بالفعل است- سپس مثال به منى مى‌زند و در اينجا است كه- حاجى اشكال معروف خود را مى‌كند- .

اينكه در اينجا امكان استعدادى را- كمال ما بالقوه من حيث هو بالقوه خوانده- ظاهرا نه به اين معنى است كه حركت را كمال اول- ما بالقوه من حيث هو بالقوه خوانده‌اند- و شايد مقصود اينست كه- امكان استعدادى خود يك مرتبه فعليت ما بالقوه است- خصوصا بنا بر اينكه امكان استعدادى خارجا با حامل خود- و بلكه با صورت حامل خود يعنى موضوع خود مغاير نيست- و از همين جا مى‌توان حدس زد كه- اعتراض حاجى بر مثال منى- مبنى بر اينكه كلام در خود استعداد است كه عرض است- نه در موضوع استعداد درست نيست كما لا يخفى- .

خلاصه آنكه ايرادى كه در اينجا بر آخوند وارد است- در تصوير دو امكان است- نه در تصوير خصوص امكان استعدادى- زيرا تصوير امكان استعدادى آخوند قابل توجيه است- .

در آخر اين فصل اين قسمت را مى‌آورد و منهم من يرى ان المسمى بالامكان الاستعدادى- هو بعينه الكيفيه [١]المزاجيه و غيرها-

[١] و شايد از همين جهت هم كيف استعدادى خوانده شده .