اساسا آميختگى در كار نيست- يك وجود سيال است كه قابليت اعتبار عدم در آن آن چنان است- كه امكان تفكيك ميان وجود و عدم در آن در كار نيست- و هم معلوم شد كه اين نوع عدم- كه اعتبار آميختگى آن با وجود شده است- نقيض وجود نيست و به هر حال با قانون جمع نقيضين- كه منطق مى‌گويد ارتباط ندارد- .

ب مطلب دومى كه در اصطلاح ديالكتيك جديد- سازش تناقضها و احيانا اجتماع ضدين- يا اجتماع نقيضين ناميده مى‌شود اجتماع متضادها است- اما به اصطلاح ديگر نه اصطلاح باب تقابل- كه در پرتو تركيب صورت مى‌گيرد- .

منطقيين و فلاسفه معمولا تضاد [١] را- در مورد خاصى به كار مى‌برند و آن عبارت است از- دو عرضى كه در جنس اشتراك دارند- ولى داراى دو فصل مختلف مى‌باشند- اينگونه اعراض امكان اجتماع در موضوع و محل واحد ندارند- فى المثل سياهى و سفيدى براى جسم- و يا مثلث بودن و مربع بودن براى آن- دو كيفيتى اين چنين مى‌باشند- امكان ندارد كه جسم واحد در آن واحد- هم سياه واقعى باشد و هم سفيد واقعى و به تعبير ديگر- امكان ندارد كه رنگ واحد هم سياه باشد و هم سفيد- همچنانكه امكان ندارد سطح واحد هم مثلث باشد و هم مربع- و به عبارت ديگر شكل واحد هم مثلث باشد و هم مربع- البته ممكن است سياه و سفيد باشد- يعنى قسمتى از نقاط سطح جسم

[١] راجع به دو اصطلاح تضاد ميان فلاسفه اسلامى رجوع شود به تعليقه صدرا بر شفا ص ٤٣.ايضا رجوع شود به كنفرانسهاى تضاد و حركت در دانشكده الهيات[كه به صورت مقاله«اصل تضاد در فلسفه اسلامى»در كتاب مقالات فلسفى به چاپ رسيده است].