پيكر آنها- وحدت اتصالى داشته باشند و خواه نداشته باشند- اين واقعيتها ثابت و يك نواخت نيستند- دائما در معرض يك سلسله تغيير حالتها- و كيفيتها و يك سلسله شدنها هستند- اشياء دائما از يك حالت بالقوه- به يك حالت بالفعل در مى‌آيند- به اين نحو كه وضع جوهرى آنها عوض مى‌شود- جماد نبات مى‌شود نبات حيوان و حيوان انسان مى‌شود- و يا وضع عرضى آنها عوض مى‌شود- مانند تغييراتى كه در كيفيت و يا كميت- و حد اقل در مكان و نسبت وضعى اشياء پديد مى‌آيد- جوهر گذشته با جوهر آينده- كيفيت گذشته با كيفيت آينده- و كميت گذشته با كميت آينده- و نسبت مكانى يا وضعى گذشته- با نسبت مكانى يا وضعى آينده متصل است- و مجموعا يك واحد مى‌باشند- كشف اين وحدت و اتصال ميان امكان و فعليت- مانند خود امكان و فعليت بر عهده فلسفه است- نه بر عهده علم علوم حسى را در اين حريم راهى نيست- .

در اينجا اشكال ديگرى نيز پيش مى‌آيد- كه در متن ذكر نشده است- و آن اشكال از يك نظر مهمتر است- و آن اينكه همه مباحث قوه و فعل بر اساس حدوث و فنا- و موجود شدن و معدوم شدن اشياء است- زيرا پايه اول قوه و فعل اينست كه- هر حادثى مسبوق است به استعداد و امكان قبلى- پس خود حدوث مسلم و قطعى فرض شده است- حدوث يعنى وجود بعد از عدم پس بايد چنين فرض كنيم كه- اشياء قبلا نبوده و نيستند- و بعدا به وجود آمده و مى‌آيند- و اين جريان هميشه ادامه دارد- اما امروز در تحقيقات علمى مخصوصا در شيمى- ثابت شده است كه هيچ موجودى معدوم نمى‌شود- و هيچ معدومى هم موجود نمى‌شود- اگر چنين باشد پس حدوثى و امكان- و فعليتى در كار نيست تا نوبت به بحث- در باره اتصال و انفصال امكان و فعليتها به ميان آيد- .

جواب اينست اگر از ديده فلسفى نظر افكنيم- مطلب بالا مغالطه‌اى بيش نيست- اينكه موجود معدوم نمى‌شود- يك مفهوم صحيح فلسفى دارد و يك مفهوم غلط- مفهوم صحيح فلسفى‌اش در مقاله اول از اين مقاله‌ها- در جلد اول اصول فلسفه بيان شد- آن مفهوم منافاتى با حدوث و فناى اشياء ندارد- .