بعدها نظر ديگرى پيدا شد مبنى بر اينكه- ذرات آتمى كه آخرين واحد ماده مى‌باشند- ممكن است حالت مادى خود را از دست بدهند- و تبديل به انرژى شوند- اما اينكه انرژى را چگونه بايد تعريف كنيم- كه در مقابل ماده قرار بگيرد و آن اصلى كه- گاه تجسم مادى پيدا مى‌كند- و گاه حالت انرژى به خود مى‌گيرد چيست- مطلبى است كه احتياج به بحث و كاوش زياد دارد- و از عهده اين مقاله خارج است- .

نظريه قابليت تبدل ماده به انرژى- كم و بيش نظريه متكلمين را احيا كرد- زيرا طبق اين نظريه نيز- آنچه اجسام را تشكيل مى‌دهد خود ماده نيست- و تجسم ندارد و در عين حال جسم را تشكيل مى‌دهد- .

از آنچه گفته شد معلوم شد- تدريجا نظريات علمى از اتصال بسوى انفصال- و از وحدت بسوى كثرت گرايش پيدا كرده است- ديگر جسم متصل واحد نيست- انبوهى است از انرژيهاى متكاثف- .

اينك مفاد اشكالى كه در متن اشاره شده روشن مى‌شود كه- نظريه رابطه اتصالى ميان امكان و فعليت- و اينكه تكثر صورتها وهمى است نه حقيقى- با آنچه علم امروز ثابت مى‌كند كه- وحدت و اتصالى در كار نيست سازگار نيست- .

جواب اينست كه تمام نظرياتى كه در بالا شرح داده شد- به صورت جسميه مربوط است- نه به صورت نوعيه و يا به اعراض- در باب صورت جسميه نيز وجود واقعيتى كه- در ذات خود امتداد و كشش است- و او است كه فضاى خارج را به وجود آورده- و وجود فضا و مكان و وجود چيزهائى كه مستلزم فضا- و مكان و ابعاد است- از قبيل حركت مكانى قابل انكار نيست به هر حال اينكه مى‌گوئيم- ميان امكان و فعليت فاصله نيست- ربطى به مسئله وحدت اتصالى اجسام ندارد- آنچه مسلم است اينست كه- ما واقعيتهائى در خارج داريم به نام انسان مرغ گوسفند- درخت و غيره و هر فرد از اين واقعيتها- در ظرف خارج يك واحد واقعيت است- خواه مواد تشكيل دهنده