را براى ماهيت جوهر اثبات كرده‌اند- اول نفس چنانكه در مقاله ٣ مبرهن كرديم- نفس ما جوهرى است مجرد از ماده- كه افعالش ابتدائا از ماده بروز كرده- و متصدى افعال بدنى مى‌باشد چنانكه روشن است- نظير اين سخن را در نفوس ساير حيوانات نيز مى‌توان گفت- .

دوم عقل و آن جوهرى است مجرد از ماده- كه هيچگونه تعلق ذاتى و فعلى به ماده ندارد- فلاسفه الهى به وجود چنين موجودى اقامه برهان كرده‌اند- چنانكه در مقاله ١٤ خواهد آمد- .

سوم جسم گذشتگان فلاسفه- پس از اثبات وجود جوهر مادى در جهان طبيعت- متوجه شده‌اند كه همه اجسام- خاصه‌اى مشترك مانند حجم دارند- و از اين روى حكم كرده‌اند كه جسم نوعى است از جوهر- آن گروه از فلاسفه كه ماده به معنى هيولى اثبات كرده‌اند- ناچار جوهر جسمانى را به سه قسم- هيولى صورت حسى و جسم كه نتيجه تركيب آنها است- تقسيم كرده‌اند ولى با اثبات حركت جوهرى- بايد هيولى را جهتى از جهات وجود جسم دانست- نه موجود مستقلى در برابر جسم- .

چهارم صورت نوعى- اختلاف آثارى كه در اجسام گوناگون جهان مشهود است- با تذكر اصلى كه در آغاز سخن گفته شد- ايجاب مى‌كند كه به حسب اختلاف آثار جسمانى- تقسيم ديگرى در خود جوهر جسم انجام گرفته- و در نتيجه مطلق جسم صورتهاى تازه جوهرى پيدا كند- .

ولى چون نظر ساده ما گاهى خطا كرده- و يك اثر مركبى را