نفسانى يا مطلق جوهر را- از راهى كه اين دانشمندان نشان داده‌اند اثبات نمى‌كنيم- و چنانچه اينان پنداشته‌اند غفلت نكرده‌ايم- بلكه چنانكه بيان نموديم- نخست جوهر نفسانى را از مشاهده درونى خود اثبات كرده- سپس در مورد جواهر خارجى با توضيحى كه داده شد- قضاوت نموده‌ايم- .

و حكم نامبرده ما اگر چه مستقيما از راه حس نيست- ولى به راهنمائى مقدمه چندى منتهى به حس مى‌باشد كه- ما هرگز نمى‌توانيم آنها را نپذيريم- .

و اينكه گفته شده علوم چنين كنجكاوى را- يا نتيجه آن را كه محصول مستقيم حس نيست نمى‌پذيرد- سخنى است ناآزموده و ناسنجيده- زيرا اين موضوع و نظاير آن موضوعى است فلسفى- و غير مربوط به علوم و هرگز علم نمى‌تواند- در مسئله‌اى كه از ميدان بحث و كنجكاوى آن كنار است- گفتگو كند- .

روانشناسى و به ويژه روانشناسى تربيتى- با كنجكاوى خود خواص نفس را مى‌جويد و بس- و همچنين گياه شناسى يا فن كشاورزى- خواص درخت را به دست مى‌دهد و بس- ولى آيا نفس چيست ماهيت درخت كدام است- هرگز مربوط به اين علوم نيست- ما بارها در خصوص اين سخن كه- علوم به غير حس اعتماد ندارند گفتگو كرديم- پس در نتيجه اين دانشمندان نظر فلسفى را- با نظر علمى خلط و در مورد بحث فلسفى- با روش علمى قضاوت مى‌نمايند- .

گذشته از اينها- اين دانشمندان خواسته‌اند جوهر را انكار