اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٢٧١ - حدوث و قدم

حدوث و قدم

١-در اين مقاله- از حدوث و قدم و تقدم و تاخر و معيت بحث مى‌شود- .

حكما حدوث و قدم را از شئون تقدم و تاخر مى‌دانند- زيرا در تعريف حدوث و قدم سبق و لحوق را داخل كرده‌اند- پس حدوث و قدم زمانى و ذاتى- نوعى از مسبوقيت و عدم مسبوقيت است- و اگر گفتيم در مطلق موارد تقدم و تاخر- حدوث و قدم معنا دارد چنانكه از متن لائح است- و گفتيم حدوث مسبوقيت به غير است- چنانكه از مقاله لائح است حدوث عين تاخر خواهد بود- ولى قدم لا تاخر است نه تقدم- يعنى مفهوما قدم عين تقدم به حسب اصطلاح نيست- اگر چه ماده تقدم از قدم گرفته شده- .

٢-حكما چون حدوث و قدم را از انحاء تقدم و تاخر دانسته‌اند- حدوث زمانى را اينطور تعريف كرده‌اند- مسبوقيه وجود الشىء بالعدم الزمانى- و قهرا نتيجه گرفته‌اند كه پس خود زمان- حادث زمانى نيست زيرا مستلزم خلف است- اسفار اول حدوث و قدم- ولى ممكن است از طرف متكلمين بگوئيم- رجوع شود به تهافت الفلاسفه كه اين تعريف من عندى است- حدوث عبارت