طرفدار نظريه اول متكلمين‌اند- و فلاسفه قدمهاى بزرگى براى ابطال نظريه آنان بر داشته‌اند- كه از راه برهان لمى و انى آن را باطل كرده‌اند- و طرفدار نظريه دوم آتميستها هستند- و ماديين قرن ١٨ جدا از اين نظر پيروى مى‌كردند- ولى ظاهرا با پيشرفتهائى كه مخصوصا امروز- در زيست شناسى و غير آن شده- ديگر جهان را روى اصول مكانيسم نمى‌توان توجيه نمود- و فلاسفه قديم در مسائل مربوط به صور نوعيه- گامهاى نسبتا مفيدى در اين راه بر داشته‌اند- و طرفدار نظريه سوم عموم حكماء بعد از ارسطو مى‌باشند- و مخصوصا ابن سينا را بايد طرفدار جدى اين نظريه دانست- براهين اثبات حركت جوهريه- و مخصوصا برهان قوه و فعل- به سبكى كه آقاى طباطبائى - در مقاله عربى قوه و فعل آن را بيان كرده‌اند- براى اثبات اين منظور- و ابطال نظريه ابن سينا و غير آن كافى است ٢٣-ما در بحث منظومه اثبات كرديم كه- تركيب انضمامى معنى ندارد- و تركيب حقيقى ملازم با اتحاد است- و بنا بر اين نمى‌توان ماده را در خارج ضميمه- صورت فرض كرد بلكه بايد واقعا ماده و صورت را- دو مرتبه از يك واحد دانست- و حالا بايد ديد اين نظر جز با فرض حركت- در جواهر صوريه قابل فرض هست يا نيست- قبلا گفتيم كه جز در حركت اتحاد قوه و فعل متصور نيست- .

٢٤-ما قبل از اينكه در مقام اثبات حركت جوهريه برآييم- و ابطال كون و فساد بكنيم بايد ببينيم- اساسا معناى قوه و فعل و امكان و فعليت