اجزاء زمان بعد چهارم را- به حسب نظر جمع نمى‌توانيم جمع كنيم- و هر جزء از زمان را- كه ركن وجود حادثه مقارن خودش مى‌باشد- پس از جزء ديگر درك مى‌كنيم- از اين روى در عموم حوادث جريان و سيلان درك نموده- هر حادثه را علت حادثه بعدى مى‌دانيم- و اگر هر چهار بعد را درك مى‌كرديم- هر حادثه را در جاى خودش بى جريان و به شكل ثابت ديده- نيازمند به علت يعنى به وقوع حادثه قبلى فرض نمى‌كرديم- پس قانون علت و معلول در حقيقت و نسبت به نظر ما- كه اشياء را با سه بعد درك مى‌كنيم ارزش دارد- و گر نه اشياء يعنى حركات به حسب واقع دانه‌هاى ريزند- كه پهلوى هم چيده شده‌اند- و هيچگونه ارتباط و اتصالى به همديگر ندارند- كه حاجت به علت را ايجاب كند- .

با تامل كافى در اطراف اين سخن روشن خواهد شد- كه بناى وى به دو نظريه استوار است- اول تركب ماده و انرژى از اجزاء- و ما در بحثهاى گذشته بيان كرديم كه- اين بحثهاى فلسفى هيچگونه ارتباطى به تركب نامبرده ندارد- .

دوم اينكه علت منحصر است به علت مادى- و ما در مباحث علت و معلول ثابت كرديم كه- غير از علت مادى و صورى دو علت ديگر داريم- كه هيچ حادثه‌اى را از آنها استغنا نيست- و آنها علت فاعلى و علت غائى مى‌باشند- .

[چكيده مسائل اين مقاله]

مسائلى كه در اين مقاله به ثبوت رسيده- به شرح زير مى‌باشد