آنچه وضو را بشكند و غسل بواجب كند،پنج چيز است:جنابت و حيض و استحاضۀ مخصوص،و اين بخلاف آن باشد كه وضو واجب كند،و نفاس،و دست بآدمى مردۀ سردشدۀ ناشسته كردن،و برين اجماع است است،الا آخرين كه برو اجماع اماميه است،و اجماع اماميه حجت است،چنانكه در فصل اجماع گفته شد.

و ديگر قول رسول ص است:

«من لمس ميتا،فليغتسل» و امر در شرع اقتضاء وجوب كند،پس غسل كردن واجب باشد بر آن كس كه دست به آدمى مردۀ سردشدۀ ناشسته كرده باشد.

اما خواب بى‌اعتبار باحوال خفته بنزد اين طائفه حدث است،و قول مزنى همچنين است.شافعى گفت چون بر پهلو يا بر پشت افتاده يا پشت باز گذاشته بخسبد وضوى وى باطل شود.ابو حنيفه و اصحابش گفتند:اگر افتاده يا بر سرون نشسته بخسبد باطل شود.و اگر پاى در ركوع يا در سجود و يا نشسته در نماز يا در غير نماز بود باطل نشود.

دليل اين طائفه طريقۀ احتياط است، و آن آنست كه هر كه در خواب شود چون وضو كند و نماز كند باتفاق جملۀ مسلمانان ذمت وى برى گرد.ديگر قول خداى تالى: «يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذٰا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاٰةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ» و اتفاق مفسران است كه مراد آنست كه چون برخيزيد از خواب «فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ» رويهاى خود بشوييد،يعنى وضو سازيد از براى نماز.

و سبب نزول آيت آن بود كه صحابه در مسجد در خواب بودندى،چون رسول ص در آمدى برخاستندى،و با وى نماز كردندى.آيت آمد،و ايشان را بطهارت فرمود.پس آيت را دلالت است بر آنكه مطلق خواب حدث است.

و رسول ص فرموده است:

«العينان وكاء السبة (از سبات)

فمن نام فليتوضأ» ، يعنى:هر كه بخسبد بايد كه وضو سازد.

و مطلق در شرع وجوب را باشد.

هر چه جز اين است موجب وضو نيست زيرا كه اصل برائت ذمت است از وجوب.پس هر كس بغير آنچه ياد كرديم گويد كه وضو واجب است،محتاج دليل قطعى و يقينى باشد.و اخبار آحاد كه روايت كنند،و قياس دليل نباشد،و باين هر دو اثبات حكم شرع نتوان كرد.

پيش از وضو چهار چيز فريضه است:دو كردنى و دو ناكردنى.آنچه كردنى است استبرا و استنجا كردن،و آنچه ناكردنى است آنست كه روى بقبله نكند و پشت بقبله نكند در حال بول و غائط به هيچ حال چه در صحرا و چه در پوشش.

شافعى موافق است در اين مسأله الا آنست كه كه ميگويد:در پوششها و بناها روا باشد روى و پشت بقبله آوردن.

چون در صحرا موافق است،در بناها وى را دليل بايد.و دليل احتياط باين طائفه است.

و از رسول ص روايت است:

«اذا اتى احدكم الغائط فلا يستقبل القبلة و لا