فرهنگ معارف اسلامی - سجادی، جعفر - الصفحة ٧١٨ - حَركَتِ عَرَضى
ميباشد و آن صورت و فصل اخير و مقوم اجسام است و وجود امر متجدد الذات و الهوية است زيرا اگر متجدد الذات و الهوية نباشد مبدأ تجددات و حركات نتواند باشد پس اجسام بذاته و حقيقته همواره در سيلان بوده و متجدد و متبدلند زيرا صورت آنها كه طبيعت باشد متجدد الذات است و تدريجى الكون است و اين قاعده در تمام اجسام جارى است و حتى چون نفوس جسمانية الحدوثاند در مورد آنها نيز جارى است تا موقعى كه بالكل مجرد شوند.
(از رسائل ملا صدرا ص ٣٦-شواهد ٦١-اسفار ج ١ ص ٢٣١-٢٣٢- ج ٤ ص ٨٤)
حَركَتِ دائِمِه
-(اصطلاح فلسفى) مراد حركات افلاك است كه دائم است و مستدير است با آنكه حركات كائنات و حوادث نيز دائماند.
(از تفسير ص ١٦١١،١٥٧٢)
حَركاتِ دَورى
-(اصطلاح فلسفى) رجوع به حركت نفسانى و حركت مستديره و سماوى شود.
حَركَتِ سَماوى
-(اصطلاح فلسفى) فلاسفه گويند حركات افلاك همواره مستديرهاند و قديماند بالنوع و حادثاند بالاجزاء و واسطۀ ميان حوادث و قديمند«الحركة الدورية السماوية عندهم قديمة بالنوع حادثة بالاجزاء فمن جهة ما هى قديمة صدرت عن قديم و من جهة اجزائها الحادثة تصدر عنه الحوادث لا نهاية لها».
(از تهافت التهافت ص ٤٦٧-از تفسير ص ١٢٠٥،١٥٩٩).
حَركَتِ طَبيعى
-(اصطلاح فلسفى) حركت طبيعى مقابل حركت قسرى است كه مبدأ آن ميل طبيعى باشد مانند حركت آتش بسوى بالا.
(از اخوان ج ٢ ص ٣١٢-مصنفات ج ١ رساله ٥ ص ٢٣-شفا ج ١ ص ١٠٠، ١٤٥)
حَركَتِ غَريبَه
-(اصطلاح فلسفى)مراد حركت قسرى است و حركت بر خلاف ميل طبيعى است و حركت بر خلاف جهت را نيز گويند مانند حركت فلك ثوابت كه بر خلاف ثوابت از مغرب بمشرق است.
(از كشاف ص ٣٤٥-شفا ج ١ ص ٢٢٤)
حَركَتِ قَسرى
-(اصطلاح فلسفى)هر حركت كه مخالف ميل طبيعى متحرك بوده و مستفاد از خارج باشد حركت قسرى مينامند و حركت قهرى هم نامند و بالاخره حركتى كه محركش خارج از ذات متحرك باشد و يا بقول شيخ الرئيس مبدأ آن ميل مستفاد از محرك خارجى باشد.
(از شفا ج ١ ص ٦١،١٣٣،١٥٤-اسفار ج ١ ص ٢٥٦-رسائل فلسفيه زكرياى رازى ص ٣١١-مصنفات بابا افضل ج ١ رساله ٣ ص ٩)
حَركَتِ قَطعى
-(اصطلاح فلسفى) رجوع به حركت شود.
(از شفا ج ١ ص ٩٥)
حَركَتِ عَرَضى
-(اصطلاح فلسفى) حركت عرضى يا بالعرض حركتى است كه عروض آن بر متحرك بواسطۀ امرى باشد كه آن امر واسطۀ در عروض حركت باشد مانند جالس كشتى كه بواسطۀ متحرك بودن كشتى متحرك بالعرض است.