رباى توليدى اين دليل را به دو صورت بيان كرده‌اند. در يك بيان از آيه {احلّ اللّه‌ البيع و حرّم الربا } استفاده كرده‌اند و در بيان دوم، به آيات و رواياتى كه بعد از تحريم ربا سفارش به صدقه و انفاق مى‌كنند، استناد جسته‌اند.

بيان اول : براساس آيه {احلّ اللّه‌ البيع و حرّم الربا } مى‌گويند اين آيه در جواب رباخوارانى است كه گفتند بيع مثل رباست. خداوند به آنها پاسخ تعبدى نمى‌دهد؛ زيرا قرآن هميشه به هنگام بيان احكام خود تلاش مى‌كند مخاطب را قانع سازد در اينجا نيز در بيان تفاوت بيع و ربا مردم را به ارتكاز خودشان فرا مى‌خواند و اين بدان معناست كه خود مردم درك مى‌كنند اگر كالايى را با اندكى زياده به صورت نسيه بفروشند يا به شرط زياده قرض بدهند ، اين دو با هم متفاوت‌اند؛ چرا كه صورت دوم قبيح است و از گرفتارى و فقر و ناتوانى ضعيفان سوء استفاده مى‌شود. با اين توضيح اين آيه فقط شامل رباى استهلاكى مى‌شود.(صانعى،١٣٨٣، ص٣٢ ـ٣٦)

بيان دوم: در كنار برخى از آيات تحريم ربا، آيات انفاق و صدقه قرار دارد( (سوره بقره، آيات ٢٧٦ و ٢٨٠)) و اين قرينه است كه رباى محرم چيزى است كه به جاى انفاق قرار مى‌گيرد. به عبارت ديگر، آنجا كه بايد انفاق شود و دستگيرى صورت بگيرد، اگر مسلمان چنين نكند و زياده بگيرد، رباست و اين همان رباى استهلاكى است، و الاّ رباى انتاجى چنين نيست كه در جاى انفاق نشسته باشد بلكه قرض گيرنده بى نياز است و براى سرمايه گذارى بيشتر به قرض متوسل شده است.(صانعى، رباى توليدى، ص٤٢).

نقد و بررسى

در مورد بيان اول بايد گفت كه اولاً، اين اعتراض مردم كه گفتند: «إنمّا البيع مثل الربا» يقيناً بعد از تشريع حرمت ربا بوده است؛ يعنى مى‌گفتند بيع هم مثل ربا است، پس چرا ربا حرام شده؛ در حالى كه بيع حلال است؟ معلوم مى‌شود