بعد از خشك و تميز كردن در محل باقى مى‌ماند، اثر نام دارد. (١١)همين قول را صاحب جواهر برگزيده و فرموده: مراد از اثر، اجزاى بسيار ريز و لطيف است؛ چنان كه برخى فقها نيز گفته‌اند كه از نظر عرف، مراد از جمله «اثر چيزى باقى مانده يا از بين نرفته است»، همين است؛ همان گونه كه گاهى از باقى مانده رنگ نيز تعبير به اثر مى‌شود و مراد از آن رنگ بدون جرم است. (١٢)

شيخ مرتضى انصارى نيز اين قول را به عنوان واضح‌ترين تفسير برگزيده است. (١٣)

٢-٢. برخى فقيهان، اثر را به اجزاى كوچك غير قابل حس تعريف كرده‌اند (١٤) و ظاهر اين است كه مراد، ديده نشدن اجزاى آن با چشم به سبب لطافت آن است، هرچند با لمس حس شود، وگرنه از كجا مى‌توان فهميد كه از بين رفته يا باقى مانده است. برگشت اين تعريف به تعريف قبلى است. (١٥)

٣-٢. اثر، رطوبت باقى مانده بعد از برطرف شدن جرم نجاست است. البته اين قول مورد پذيرش نيست؛ چرا كه اين رطوبت جزئى از خود عين است، نه اثر آن. (١٦)

٤ـ٢. مراد از اثر، همان رنگ است. (١٧) گويى اين قول از روايت امام كاظم

(١١) جامع المقاصد، ج ١، ص ٩٤.
(١٢) جواهر الكلام، ج ٢ ص ٢٤ ـ ٢٥.
(١٣) الطهارة (تراث شيخ الاعظم)، ج ١، ص ٤٤٨.
(١٤) كشف الغطاء، ج ٢، ص ١٤٩.
(١٥) الطهارة (تراث شيخ الاعظم)، ج ١ ص ٤٤٨.
(١٦) جامع المقاصد، ج ١، ص ٩٤ ؛ مفتاح الكرامة، ج١، ص ٤٣.
(١٧) التنقيح الرائع، ج ١، ص ٧٢ ؛ شيخ انصارى در كتاب «الطهارة»، (تراث الشيخ الاعظم)، ج ١، ص ٤٤٧، بر اين قول حاشيه زده و فرموده: «گويى مراد صاحب تنقيح، رنگى است كه با مقدارى كشيدن با چيزى بر محل نجاست از بين رود؛ در حالى كه از منتهى و نهايه حكايت شده كه در اين صورت ازاله و از بين بردن آن رنگ واجب است؛ در حالى كه به نصّ و اجماع از بين بردن مطلق رنگ (كه داراى جرم نباشد) واجب نيست».