از ادله عسر و حرج مانند «بعثت بالشريعة السمحة السهلة» يا «ما جعل عليكم في الدين من حرج»، استفاده مى‌شود كه ملاك ، عسر وحرج نوعى است. بنابر اين اگر عمل به وظيفه اوليه در وقوفين براى يك يا چند مكلف موجب عسر و حرج نشود، اما به لحاظ نوع مكلفان سبب حصول عسر و حرج باشد، شامل ادله عسر و حرج مى شود و عمل به مقتضاى حكم عامه، حتى براى كسى كه در حق او عسر و حرجى نيست، صحيح خواهد بود.

مطلوبيت يا اجز

بعد از آنكه اثبات شد اتيان به حج با متابعت از عامه مطلوب شارع است، و شارع راضى به ترك حج به جهت حرج در اتيان وقوفين در روز مشخص نيست ، مى‌گوييم اتيان به چنين حجى نه تنها مطلوب است، بلكه مجزى از واقع نيز هست. اين بحث در اصول در بحث اجزاى امر اضطرارى از امر واقعى منقح شده است، قدر متيقن از اجزا موردى است كه اضطرار تمام وقت را فراگيرد. در ما نحن فيه اضطرار در تمام وقت است؛ زيرا امكان اتيان به وقوفين در روز واقعى وجود ندارد و اتيان در روز ديگر نيز اتيان بعد از گذشتن وقت است. در بحث تقيه گذشت كه حج، وقت مخصوصى دارد كه با فوت آن، حج فوت مى‌شود.

علاوه بر اين، در خصوص مسئله ما، اگر بگوييم اين حج مجزى نيست و لازم است آن را در سال‌هاى بعد تكرار كند، خود اين حكم مستلزم عسر و حرج براى نوع مكلفان است، با توجه به اينكه در سال‌هاى بعد نيز غالباً اين مشكل رخ مى‌دهد، و براى اغلب آنان استطاعت با زحمت فراهم مى شود، و تكرار مخارج حج در هر سال مستلزم حرج است.