فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٠٧ - تأملى در دائرة المعارف فقه على بن ابى طالب(ع) خالد غفورى
سهم كمتر مىداد و نه بيشتر. (٨٣)
على(ع) گفته است:
ترث الجدات السدس، فإن كانت واحدة أو اثنتين أو ثلاثاً فبينهنّ سهم؛ (٨٤)
جدهها، يك ششم مال را به ارث مىبرند. اگر جده يك نفر يا دو نفر و يا سه نفر باشند، بين آنها تقسيم مىشود.
على(ع) به سه جده كه دو نفر از آنها جده پدرى و يك نفر از آنها جده مادرى متوفّا بودند، ارث داد (٨٥)و در مورد مردى كه مرد و از خود دو جده پدر و دو جده مادرى برجاى گذاشت، به دو جده پدرى و جده مادرى مادر ارث داد و به جده پدرى مادر، چيزى نداد؛ (٨٦) زيرا او جده فاسده بود؛ يعنى بين او و متوفا مردى، فاصله بود.
نقد و بررسى
١. روايتى كه بيهقى در مورد اطعام جده نقل كرده است، بر مدعاى نويسنده دلالت ندارد؛ زيرا واژهاى كه در اين روايت به كار رفته، واژه «طعمه» است و اين واژه، براى بيان حكم ديگرى غير از حكم ارث جده است؛ زيرا بر پدر و مادر مستحب است كه به عنوان اكرام پدر و مادرشان، آنها را اطعام كنند.
٢. توضيح داده نشده كه چرا سهم جده، يك ششم است؛ زيرا اگر نص نبوى در اين زمينه وجود دارد، ما تابع نصيم؛ اما اگر مستند اين حكم اين است كه جده به منزله مادر متوفاست، بايد بگوييم كه فرض اصلى مادر يك سوم است و تنها در
(٨٣) سنن بيهقى، ج٦، ص ٢٣٧.
(٨٤) كوفىعبسى، عبداللّه بن محمد بن ابى شيبه، المصنف، ج٧، ص٣٨٣، باب ٨٦، ح٦٠١٨٥، ابن حزم اندلسى، المحلّى، ج٩، ص ٢٧٢.
(٨٥) سنن بيهقى، ج٦، ص ٢٣٦؛ المحلّى، ج٩، ص ٢٧٥؛ المغنى، ج٦، ص ٢٠٧.
(٨٦) مسند زيد، ج٥، ص ٧٦.