با تأمل در تاريخ زندگى امام باقر(ع) و امام صادق (ع) كه بيشتر عمرشان در نشر علم گذشت، مى‌بينيم تنها كارشان نشر علم نبوده، نقش‌هاى مهم جهادى و اجتماعى داشتند، با روشى متناسب با آن مقطع تاريخى، بنيانگذار كارهاى بسيار مهمى از جمله تربيت افراد و تأسيس مؤسسات ويژه‌اى براى ارتباط دادن مردم با تشكيلات مكتب اهل بيت بودند. خيلى فرق است بين روش و منشى كه در ائمه اطهار مى‌بينيم با روش فلاسفه و علماى علوم مختلف، در اينان اين حس ـ مسئوليت در قبال جامعه ـ كمتر را مى‌بينيم .

فكر شهيد اول، در هر بخشى كه وارد مى‌شد، فكر تأسيس تشكيلات بود كه در اينجا به چهار بخش از اقدامات تأثير گذار او اشاره مى‌كنم:

يكم ، تأسيس و تقويت حوزه‌هاى علميه: عصر زندگانى شهيد اول، اندكى پس از جنگ‌هاى صليبى بود. تمام منطقه شامات، مخصوصاً منطقه جبل عامل لبنان كه شيعه نشين بود، از جنگ‌هاى صليبى آسيب بسيار ديد، بسيارى از شيعيان كشته شده بودند و شهرهاى بزرگى نابود شده بود. تا قبل از شهيد اول حوزه‌هاى علمى آن چنانى در آن منطقه نبود، فقط علمايى از عراق به لبنان منتقل شده بودند. يكى از كارهاى مهم شهيد اول در اين شرايط، تأسيس حوزه‌هاى متعدد علمى در اين منطقه بود. مخصوصاً در شهر جزين كه زادگاه خودش بود و پدرش يكى از علماى آن بود و اين شهر يكى از شهرهايى بوده كه از حمله صليبى‌ها تقريباً مصون مانده بود، چون از نظر جغرافيايى در موقعيت كوهستانى قرار داشت، شايد تنها شهرى بود كه به دست صليبى‌ها تخريب نشد.

شهيد، حوزه بسيار گسترده‌اى را در اين شهر تأسيس كرد كه منشأ تربيت علماى بسيارى شد، در برخى تواريخ نقل شده كه در نماز ميتى كه بر يكى از شخصيت‌هاى معروف شهر جزين خوانده شد، هفتاد مجتهد شركت كردند، يعنى آن حوزه داراى هفتاد مجتهد بود كه در آن نماز ميت شركت كرده بودند و اين نشان