فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٠ - نماز خوف در قرآن روح اللّه ملكيان
{ عَلَى سَفَرٍ } ، (١٣) نيز در آيه رهن فرموده : {وَإِنْ كُنتُمْ عَلَى سَفَرٍ... } ، (١٤) نيز در دو آيه طهارت فرموده : {وَإِنْ كُنتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ... } (١٥). شايد وجه اينكه در اين آيه از تعبير «سفر» به تعبير «ضرب در زمين» عدول كرده است، همان باشد كه در كتاب التحقيق في كلمات القرآن الكريم (١٦) آمده: ضرب در زمين بر راه پيمودنى اطلاق مىشود كه بر فهم و تدبر در گامها مبتنى باشد ، بر خلاف وقتى كه نظر ما به تحقق سير يا حركت يا سفر يا راه پيمودن يا دويدن يا سرعت گرفتن يا سلوك است و در هر يك از اينها نظر به خصوصيتى در مفهوم هر كدام است كه با ضرب پاها مغايرت دارد .
ولى حق مطلب اين است كه ضرب در زمين، اعم از سفر است و اگر چه هر سفرى متضمن ضرب در زمين است ، ولى هنگامىكه ضرب كم باشد، اين سير به حد سفر نمىرسد؛ مانند سير از شهرى به حوالى و اطراف آن كه در اين صورت به آن سفر اطلاق نمىشود هر چند ضرورتاً مشتمل بر ضرب است. از اين رو، فقها در رفتن به استقبال كاروانهاى تجارى كه در روايات از آن نهى شده، گفته اند : حد اين كار چهار فرسخ و كمتر است و در بيش از آن مكروه نيست؛ زيرا اين خروج خودش سفرى تجارى است. (١٧)مفهوم اين سخن اين است كه سفر نوع خاصى از بيرون رفتن از شهر است كه بر چهار فرسخ و كمتر از آن اطلاق نمىشود . به علاوه، فقها تصريح كردهاند كه قصر نماز با كيفيتى كه در آيه ذكر شده، مشروط به سفر نيست؛ در حالى كه اگر هر ضربى سفر محسوب شود، اين سخن فقها خلاف صريح شرط {إذا ضربتم في الأرض } در آيه است.
(١٣) سوره بقره، آيه١٨٥.
(١٤) سوره بقره، آيه ٢٨٣.
(١٥) سوره نساء، آيه٤٣؛ سوره مائده، آيه٦.
(١٦) ج٧، ص٢٣.
(١٧) الروضة البهية، كتاب متاجر، مسئله تلقى ركبان.