كه عقل بشر به ملاك‌هاى همه احكام اجتماعى دست مى‌يابد و مى‌تواند با تكيه بر آن ملاك‌ها به توسعه و تضييق، بلكه تغيير احكام بپردازد. ادعاى روشنفكرانى همچون طالبوف، از اين هم فراتر است و آنان نه تنها ملاك‌هاى دنيوى ناشناخته اين احكام را انكار مى‌كنند، بلكه مى‌پندارند كه اين احكام، تنها يك ملاك منحصر به فرد دارند و آن برپايى تمدن، سهولت و آبادانى زندگى و مانند اين امور است.

نه تنها طالبوف، بلكه بسيارى از روشنفكران دينى ايرانى و غير ايرانى در راه اثبات اين مدعاى بزرگ، گام چشمگيرى بر نداشته‌اند و تنها به ادعايى كه متأثر از انديشه سكولاريسم در عقلانيّت غرب است، اكتفا كرده‌اند. روشنفكران دينى، حقوق عرفى در جهان غرب را به عنوان آخرين دستاورد معتبر عقل بشرى در زمينه روابط حقوقى انسان‌ها پذيرفته‌اند و آنگاه مصمّم گشته‌اند كه دين و نصوص معتبر كتاب و سنّت را بر پايه آنها تفسير و تأويل كنند. ولى بررسى تك تك نصوص دينى و تأويل آنها به مقتضاى حقوق غرب، كارى بسيار دشوار است ؛ از اين رو، آنان تنها با يك تأويل در مبناى تمامى نصوص غير عبادى، راه آسانى را براى خود برگزيدند و بسيارى از آن احكام و مقررات را تخته بند زمان و مكان عصر صدور دانسته و آنها را از اعتبار در زمان حاضر ساقط كردند. اما هيچ وقت اين ديدگاه در آثار آنان به محك قرآن، روايات و عقلانيّت رها از تقليد غرب سنجيده نشد و از اين رو پذيرش آن، هر چند اجمالاً و در برخى از موارد غير قابل انكار است، اما با توسعه‌اى كه روشنفكران دينى براى آن قائلند، همچنان مدعايى بدون دليل تلقى مى‌شود.

البته طالبوف هم از عموميّت اين مدعا وحشت دارد و مى‌داند كه با اين ادعا، بسيارى از احكام قطعى و مسلّم شرع نيز دگرگون مى‌شود و به بهانه مقتضيات زمان، ضروريّات شرع نيز تغيير مى‌يابد. از اين رو، احكام قرآن را بدون ارائه تحليلى علمى، از اين دامنه خارج مى‌كند و مى‌گويد:

«مسائلى كه جز حكم قرآن است و آنها را بيشتر در تعداد بشر براى سهولت عصر خود وضع نموده و از كثرت كار و امتداد هزاران سال و تغيير زمان، پير و عليل و خسته شده، آسوده مى‌گذاريم واحكام جديده و مقتضيه را به كار كردن واداريم.