چنانچه با قرآن مخالفت نداشته باشد، اخذ مى‌شود؛ و گرنه بايد آن را ردّ كرد. بنابراين وقتى جايگاه قرآن نسبت به ديگر كتب آسمانى چنين است، جايگاه آن نسبت به رواياتى كه از پيامبر اكرم (ص) نقل شده نيز چنين است؛ يعنى قرآن بر آنها اشراف دارد و چنانچه روايتى (در صورت صحت سند) با آن مخالفت نداشته باشد، اخذ مى‌شود؛ و گرنه پذيرفته نمى‌شود.

البته معناى سخن اين نيست كه بايد سنّت را از شريعت حذف و به قرآن اكتفا كرد؛ بلكه سنّت؛ يعنى رواياتى كه از پيامبر اكرم (ص) نقل شده است، چنانچه با سند قطعى مسلمانان (قرآن) در تضاد نباشد، پس از قرآن، دومين حجّت مسلمانان است.

بنابراين اگر قرآن در زمينه مسح يا شستن، حكمى داشته باشد، اخبارى كه بر خلاف آن حكم باشند، چه ارزشى دارند؟ البته اگر امكان جمع بين قرآن و اخبار وجود داشته باشد، مثلاً «اخبارى كه در اين باب وارد شده، مربوط به دوره‌اى خاص بوده، آن گاه قرآن آنها را نسخ كرده است» اين كار را مى‌كنيم. اما اگر امكان جمع وجود نداشته باشد، بايد آن روايات را به كنار نهاد.

فخر رازى مى‌گويد: «پيامبر (ص) فرموده است: اگر حديثى براى شما نقل شد، آن را بر كتاب خدا عرضه كنيد، چنانچه با آن موافق بود، آن را قبول كنيد؛ و گرنه آن را رد كنيد». (١)

سوره مائده، آخرين سوره نازل شده

به طور قطع مائده آخرين سوره‌اى است كه بر پيامبر اكرم (ص) نازل شده است و در آن آيه منسوخى وجود ندارد. احمد بن حنبل در مسند، ابو عبيد در فضائل، نحاس در ناسخ، نسائى، ابن منذر، حاكم و ابن مردويه در كتبشان و بيهقى در سنن خويش از جبير بن نفير نقل كرده‌اند :

حج به جاى آوردم، آن گاه بر عايشه واردشدم. به من گفت: اى جبير، مائده مى‌خوانى؟ گفتم: بله، گفت: مائده آخرين سوره‌اى است كه نازل شده است.

(١) مفاتيح الغيب (تفسير كبير)، ج٣، ص٢٥٢، چاپ مصر، ١٣٠٨ هـ . ق.