فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧ - وضو در پرتو كتاب و سنّت
در اين شعر كلمه منصوب «الحديدا» بر محل «الجبال» عطف شده است؛ زيرا «بالجبال» خبر «ليس» است.
از آنچه گذشت اين نتيجه به دست مىآيد كه اختلاف قرائت در كلمه «أرجلكم» تأثيرى در تعيّن وجوب مسح ندارد. اين دو قرائت را بنابر قولى كه شستن پاها را واجب مىداند، بررسى خواهيم كرد.
از طرف ديگر گروهى از علماى نامدار اهل سنّت تصريح كردهاند كه آيه فوق بر وجوب مسح دلالت دارد. اينان گفتهاند كلمه «أرجلكم» بر عامل نزديك تر عطف شده است، نه بر عامل دورتر؛ يعنى عاملى كه در كلمه «أرجلكم» اثر كرده، «فامسحوا» است، نه غير آن. اينك سخنان برخى از آنها را ذكر مىكنيم:
١. ابن حزم گفته است:
اما ديدگاه ما در باره پاها اين است كه قرآن مسح را واجب كرده است. خداوند فرموده است: «و امسحوا برؤوسكم و أرجلكم». كلمه «أرجلكم»را چه مجرور بخوانيم و چه مفتوح، در هر صورت بر «رؤوس» عطف شده است؛ يعنى اگر مجرور بخوانيم، بر لفظ «رؤوس» عطف شده و اگرمنصوب بخوانيم، بر محلّ «رؤوس» عطف شده است و غير اين جايز نيست. (١)
٢. فخر رازى گفته است:
مقتضاى مجرور خواندن كلمه «أرجلكم» اين است كه بر «رؤوس» عطف شده باشد. در اين صورت، پاها را بايد همچون سر، مسح كرد. اما در صورت قرائت نصب، علما گفتهاند كه مسح واجب است؛ زيرا كلمه «برؤوسكم» در جمله «وامسحوا برؤوسكم» در محل نصب است، اما ظاهراً به وسيله «باء» مجرور شده است. بنابراين اگر «أرجلكم» بر «رؤوسكم» عطف شده باشد، مىتوان آن را بنابر عطف بودن بر محلّ «رؤوسكم» منصوب خواند و مىتوان آن را بنابر عطف بودن بر ظاهر «رؤوسكم» مجرور خواند. اين كلام، نظر مشهور نحويان است. (٢)
٣. شيخ سندى حنفى پس از بيان اعتقاد جزمى خود بر اينكه ظاهر قرآن [وجوب ]
(١) المحلى، ج٢، ٥٦.
(٢) تفسير كبير، ج١١، ص١٦١.