فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦ - وضو در پرتو كتاب و سنّت
دو گونه قرائت و دلالت آيه بر مسح پاها
از نظر ما اختلاف قُرّاء در كلمه «أرجلكم» كه گروهى آن را با نصب خواندهاند و گروهى ديگر با جرّ، در دلالت آيه بر وجوب مسح تأثيرى نمىگذارد. توضيح اينكه نافع و ابن عامر و عاصم (البته بنا بر روايت حفص از او) «أرجلكم» را به نصب قرائت كردهاند و اين، قرائت معروفى است كه قرآنهاى متداول مطابق آن است.
ابن كثير، حمزه، ابو عمرو و عاصم (البته به روايت ابى بكر از او) آن كلمه را به جرّ قرائت كردهاند.
به اعتقاد ما هر دو قرائت ياد شده، بدون اينكه ترديدى وجود داشته باشد، بر قول به وجوب مسح، منطبق است؛ زيرا قرائت جرّ قوىترين شاهد است بر اينكه كلمه «أرجلكم» بر كلمه «برؤوسكم» عطف شده است، زيرا دليلى براى قرائت جرّ جز اينكه به كلمه «برؤوسكم» عطف شده باشد، وجود ندارد. در اين صورت بدون شك، پاها را بايد مسح كرد. دليل قرائت نصب اين است كه اين كلمه بر محل «برؤوسكم» كه به دليل مفعول بودن، منصوب است، عطف شده است. عطف بر محلّ يك كلمه، در زبان عربى متداول است و مواردى از اين قبيل در قرآن كريم وجود دارد.
اما خداوند در قرآن، فرموده است: {ان اللّه بريء من المشركين و رسولُه} (١) كه قرائت كلمه «رسولُه» به ضمّ، قرائتى معروف و متداول است و دليلى براى رفع آن جز اينكه عطف بر محل اسم إنّ، يعنى لفظ جلاله در عبارت «إنّ اللّه» باشد، وجود ندارد؛ زيرا «اللّه» مبتداست.
اما در كتب عربى عطف بر محلّ، در موارد زيادى آمده است؛ به طورى كه ابن هشام براى اين مسئله باب خاصى تنظيم كرده و شرايط آن را بيان نموده است. در اشعار عربى نيز نمونه عطف بر محل، بسيار است؛ براى مثال شاعر گفته است:
معاوى انّنا بشر فاسجح فلسنا بالجبال ولاَ الحديدا
(١) توبه/١.