فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٩ - كاوشى در مجازات محارب و مفسد فى الارض محمد مؤمن قمی
اگر مسلمان، ذمى را بكشد، بايد ديه بپردازد و اگر معتاد به اين كار شود، گردن او به جهت فساد در زمين زده مىشود نه به عنوان قصاص... (٥٧)
علامه در مختلف، همين كلام را از ابن جنيد نقل كرده است :
قتل كافرى كه از اهل ذمّه نيست، موجب قصاص مسلمان نمىشود و جراحات او نيز قصاص ندارد، تنها ديه مىگيرد و حكم اولاد آنها نيز چنين است. اما در صورتى كه مسلمان به اين عمل عادت كرده باشد، به عنوان فساد در زمين در حكم محاربين قرار گرفته و كشته مىشود، نه به عنوان قصاص (٥٨) .
از ظاهر سخن علامه در كتاب مختلف بر مىآيد كه خود نيز اين سخن را پذيرفته است. وى بعد از نقل قول ابن جنيد و ابن ادريس مىگويد:
وجه همان است كه شيخ گفته است. دليل ما اين است كه چنين فردى با كشتن كسى كه قتلش حرام مىباشد، مفسد فى الارض است و قتل او به عنوان حدّ جايز است. (٥٩)
از ظاهر عبارت گروهى از فقها مانند شيخ مفيد در مقنعه (٦٠) ، شيخ الطايفه در تهذيب (٦١) و استبصار (٦٢) ، محقق در مختصر النافع (٦٣) و ديگران بر مىآيد كه معتاد به كشتن اهل ذمّه به عنوان قصاص كشته مىشود نه به عنوان حدّ. ظاهر كلمات برخى ديگر مانند شيخ در نهايه (٦٤) و ابن ادريس در سرائر (٦٥) و علامه در قواعد و صريح كلام فخر المحققين در ايضاح
(٥٧) كافى فى الفقه، ج٣٨٤.
(٥٨) مختلف الشيعه، باب قصاص و ديات، فصل سوم، مسأله ٦.
(٥٩) همان.
(٦٠) مقنعه، ص ٧٣٩.
(٦١) تهذيب، ج١٠،ص١٨٩.
(٦٢) استبصار، ج٤،ص ٢٧١.
(٦٣) مختصر النافع در ذيل شرط دوم از شرايط معتبره در قصاص.
(٦٤) النهاية و نكتها،ج٣،ص ٣٨٩.
(٦٥) السرائر، ج٣،ص ٣٥٢.