امتياز قضاوت‌هاى اميرالمؤمنين(ع) در اين است كه او همزمان بر ادله شرعى و ادله علمى تكيه مى‌كرد. او همچنانكه بر اساس بينه و سوگند و قسامه كه ادله شرعى است، قضاوت مى‌كرد، در قضاياى پيچيده، براى كشف حقيقت و رسيدن به واقعيت، روش‌هاى گوناگون علمى را به خدمت مى‌گرفت.

امام(ع) با اين اقدام، در به كارگيرى علوم و استفاده از امارات و قرائنى كه موجب يقين و كشف حقيقت واقع مى‌شود، آفاق جديدى را به روى قضات گشود. در ماجراى دو زنى كه هر يك از آن دو، ادعا داشت فرزند پسر از آن اوست و هر دو از فرزند دختر بيزارى مى‌جستند، امام با استفاده از وزن مخصوص دو نوع شير فرمود: شير هر دو زن را وزن كنند، شير هر كدام سنگين‌تر بود، پسر متعلق به اوست و بدين ترتيب ماجرا را فيصله داد.

امام در يكى از قضاوت‌هاى معروف خود، با استفاده از نكات روان‌شناسى به كشف جرم پرداخت. جوانى نزد شريح قاضى طرح دعوا كرد كه پدرش تاجر بود و به همراه چهار تاجر ديگر به مسافرت رفت و در سفر درگذشت و مالى براى او به جا نگذاشت. شريح اين مرافعه را به صورت عادى رسيدگى كرد و از متهمان خواست سوگند ياد كنند، آنان نيز سوگند خورده و تبرئه شدند ولى امام(ع) دستور داد دادرسى تجديد شود و تحقيقات تازه‌اى صورت گيرد. چهار تاجر را جداگانه كنار ستون‌هاى مسجد نشاند و صورتشان را پوشاند كه چيزى را نبينند، سپس يكى از آنان را فرا خواند و پنهانى از او تحقيق كرد پس از آن از مردم خواست تكبير بگويند. اين شيوه تحقيق موجب تزلزل اظهارات دروغين متهمان شد و هر يك از آنان پس از شنيدن صداى تكبير بلند مردم، تصور مى‌كرد كه ديگران اعتراف كرده و حقيقت ماجرا را گفته‌اند، در نتيجه، همگى اقرار به قتل پدر آن جوان كردند... همچنين در ماجراى دو زنى كه هر دو، ادعا مى‌كردند مادر كودكى هستند، آن حضرت تظاهر كرد كه مى‌خواهد كودك را دو نيمه كند