حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٩ - بررسي تحليليِ اعتبار و جايگاه كتاب «طبالنبي(ص)»

٣. اهتمام مؤلف به كتاب

هرچه اهتمام و توجه مؤلف به کتابش بیشتر باشد، کتاب از پختگی و جامعیت بیشتری برخوردار و سهو و خطا در آن کمتر خواهد بود، و این یعنی بالا رفتن درجه اعتبار کتاب. اهتمام مؤلف در چند محور قابل بررسي است.

الف) استناد مطالب

عقلا، سخنی را که مستند باشد، بر کلامی که قائل آن مشخص نیست، ترجیح می‌دهند؛ به همین دلیل، محدثان سعی بر مستندسازی روایات و نقل کامل سند داشتند. بیشترین سخت‌گیری‌ها در متون فقهی و کلامی بوده، اما در موضوع اخلاق یا آداب و سنن توجه جدی به سند نمي‌شد. بنا‌براین، مرسل بودن روایات کتاب، به تنهایی نمی‌تواند دلیل ردّ روایات آن باشد، بلکه باید به موضوع کتاب و انگیزه تألیف هم توجه کرد.

نکته دیگر این‌که، روایات برخی کتاب‌ها به ظاهر مرسل است، اما با مراجعه به متون رواییِ دیگر می‌توان آن‌ها را مسند کرد. گرچه هيچ‌يك از روايات نسخه‌هاي چاپيِ موجود اين كتاب، سند ندارد، اما با قرائن به‌دست‌آمده مي‌توان گفت، در ابتدا روايات اين كتاب مسند بوده است؛ برای مثال، ابن‌حجر حديثي را كه در نسخه موجود كتاب مرسل است، به طور مسند از طب‌النبي نقل مي‌كند.[٣٦٠] هم‌چنين سيوطي در درّالمنثور حديثي را از طب‌النبي نقل مي‌كند كه در سند آن نام «جابر‌بن‌عبدالله» آمده،[٣٦١] در حالي كه همين حديث در كتابِ موجود بدون سند است.

ب) داشتن مقدمه و خاتمه

مقدمه کتاب را می‌توان پرچم و نماد کتاب نامید. داشتن مقدمه علاوه بر این که اهتمام مؤلف به کتابش را نشان می‌دهد، هنرنمایی، ذوق و سلیقه مؤلف، انگیزه نگارش، ضرورت تألیف و نوع نگاه نویسنده به مطالب را بیان می‌کند. از مقدمه می‌توان فهمید مؤلف چه مقدار در رسیدن به هدف خود موفق بوده است. متأسفانه كتاب


[٣٦٠]. «رواية ابن أبي شيبة ثم وجدتها مرفوعة من حديث بريدة فأخرج المستغفري في كتاب الطب من طريق حسام بن مصك عن عبيدالله بن بريدة عن النبي ٩ إن هذه الحبة السوداء فيها شفاء الحديث قال و في لفظ قيل وما الحبة السوداء قال الشونيز قال و كيف أصنع بها قال تأخذ»؛ فتح‌الباري‌، ج١٠، ص١٢١.

[٣٦١] . «و أخرج المستغفري في الطب عن جابر بن عبدالله رضي الله عنه قال قال رسول‌الله ٩ ماء زمزم لما شرب له من شربه لمرض شفاه الله أو جوع أشبعه الله أو لحاجة قضاها الله»؛ الدرّ‌المنثور‌، ج٣، ص٢٢١.