حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩١ - بازشناسی شخصیت اسماعیل بن ابی زیاد سکونی
صدرالدین عاملی میگوید: شاید خطاب امام به سکونی به مثلِ این کلام، اشاره به این باشد که او از اهل امانت است. و من میگویم در این کلام امام اشاره دارد به مخالفان اهلبیت... و اشاره دارد به سنی نبودن سکونی؛ مانند دیگر روایات او که مخالف با عامه است.[٢٣٤]
وجه استدلال به روایت اول: حضرت فرمودند: در تشییع جنازه مخالف در جلوی میت حرکت نکن، چه اینکه ملائکه عذاب به استقبال او میآیند. سکونی اگر عامیمذهب باشد، از مخالفان است و این حدیث در مذمت او و دیگر مخالفان شیعه خواهد بود؛ اما اگر شیعه باشد، آموزهای شیعی را منتقل کرده است. نکته دیگر آنکه، امام در مقابل سکونی تقیه نکردند و صریحاً در جواب سؤال، مخالفان را از رحمت خدا دور شمردند.
وجه استدلال به روایت دوم: اهلسنت، شُفعه را عام دانسته و فرقی بین شریک کافر و مسلمان نمیدانند؛ در حالی که امام برخلاف اعتقاد آنها میفرماید: خیار شفعه به شریک مسلمان اختصاص دارد. عبدالله قدامه نظر متقدمان از علمای اهلسنت را اینگونه بیان میکند (تعدادی از این افراد در زمان امام صادق و یا متقدم بر ایشان میزیستهاند) [٢٣٥]:
از شریح و عمربنعبدالعزیز نقل شده است که برای غیرمسلمان شفعه هست و نخعی، ایاس، حماد، ثوری، مالک، شافعی، عنبری و اصحاب رأی این نظر را قبول دارند.[٢٣٦]
در استدلال به این روایات به این نکته باید توجه داشت که نه تنها مضامین، شیعی هستند، بلکه لحن و شیوه انتقال نیز شیعی است. در هر سه روایت «عنابیعبدالله» آمده، نه «عن جعفر»؛ علاوه بر این، از پیامبر یا امیرالمؤمنین نقل نشده؛ در حالی که برای انتقال آموزههایی که اهلسنت با آنها مخالفند، نقل سند و استناد آنها به پیامبر یا امیرالمؤمنین مؤثرتر است، و مخاطب حضرت (سکونی)، این آموزهها را
[٢٣٤]. خاتمه مستدرکالوسائل، ج٤، ص١٦٧.
[٢٣٥]. شریح، نخعی و عمربنعبدالعزیز متقدم بر امامند و حماد، ثوری و مالک تقریباً همعصر با شهادت امام صادق فوت کردهاند.
[٢٣٦]. المغنی، ج٥، ص٥٥١.