حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٣٠ - بررسي تحليليِ اعتبار و جايگاه كتاب «طبالنبي(ص)»

کتاب‌های حدیثیِ بعدی، از آن نقل کنند اطمینان به صدور آن روایت بالاتر می‌رود و این به بالا رفتن درجه اعتبار کتاب كمك مي‌كند. گرچه روايات كتاب طب‌النبي از طرق اهل‌سنت اخذ شده، اما در عين حال تعدادي از روايات آن در منابع اوليه شيعه آمده است؛ برای نمونه، حدیثِ: «‌ادَّهِنُوا بِالْبَنَفْسَجِ‌ فَإِنَّهُ‌ بَارِدٌ بِالصَّيْفِ‌ حَارٌّ فِي الشِّتَاءِ»[٤١٣] در کافی (ج٦، ص٥٢١)، عيون‌اخبار‌الرضا(ع)(ج٢، ص٣٤) و الدعوات راوندي(ص١٥٦) آمده است. هم‌چنین ‌بحار‌الانوار (ج٥٩، ص٢٩٤) و مستدرک (ج١، ص٤٢٨) از طب‌النبي نقل کرده‌اند.

به طور کلی، از ١٥٧ روايت اين كتاب، فقط حدود بیست درصد آن در منابع حدیثی اوليه شيعه آمده است؛ برای مثال، دوازده حدیث آن در کافی، نُه حديث در عيون‌اخبار‌الرضا(ع)، چهار حدیث در خصال صدوق، سه روایت در امالی طوسی و سیزده روایتِ آن در محاسن برقی آمده كه البته برخي از آن‌ها تكراري است. اما صاحبان جوامع حديثي متأخر شيعه به اين كتاب عنايت داشته و از آن نقل كرده‌اند. شانزده حدیث این کتاب در وسائل‌الشیعه آمده. علامه مجلسی تمام روايات آن را در بحارالانوار آورده و محدث نوری در بيش از ١٣٠ مورد از این کتاب نقل کرده است. پس، از اين جهت اعتبار نسبتاً خوبي دارد.

٤. کمیِ آسیب‌های حدیثیِ مربوط به متن

در طول تاریخ، عوامل مختلفی باعث ره‌يافت آسیب به متون روایي شده است. هرچه متون حدیثیِ کتاب کم‌آفت‌تر باشد، ارزش آن بیشتر است. متأسفانه كتاب طب‌النبي از برخي آسيب‌هاي متني در امان نمانده است؛ نقل به معنا، تصحيف، ادراج و وضع از جمله اين آسيب‌ها هستند.

الف) نقل به معنا

روایت، مانند هر گفته دیگری بر دو محور لفظ و معنا استوار است. معصومان: «نقل به معنا» را با رعایت شرایط آن جایز دانسته‌اند؛[٤١٤] اما حضور افراد غیرمتخصص در میان مجموعه راویان و عدم دقت برخی از آنان در مرحله تحمل یا نقل احادیث، زمینه را برای تغییر مفاهیم روايات به وجود می‌آورد. با تحقيق در كتاب طب‌النبي روشن مي‌شود


[٤١٣] . با روغن بنفشه خود را چرب كنيد كه آن در تابستان سرد و در زمستان گرم است؛ طب‌النبي، ح٦٥.

[٤١٤] . كافي، ج١، ص٦٥؛ وسائل‌الشيعه، ج٢٧، ص١٠٥.