حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢٧ - بررسي تحليليِ اعتبار و جايگاه كتاب «طبالنبي(ص)»

نسخه از كتاب طب‌النبي شناسايي شده[٣٩٩] كه قديمي‌ترينِ آن‌ها نسخه ابراهيم‌بن‌مظفر دماوندي است كه در سال ١٠٨٢ قمری نگارش يافته و آخرين آن، نسخه غلام‌حسين خوانساري است كه در قرن چهاردهم نوشته شده است. پس بايد گفت، اين كتاب از نظر نسخه داراي قوت نيست، زيرا گرچه از تعدد نسخه برخوردار است، اما نسخه‌ها قدمت ندارند.

٦. منابع

یکی از عوامل مؤثر در اعتبار کتاب، منابع مورد استفاده آن است. از آن‌جا که مؤلف كتاب طب‌النبي، منابع خویش را ذکر نکرده و احادیث کتابش مرسل است، شناسایی منابع این کتاب به طور قطعی، مشکل است؛ اما با توجه به قدمت كتاب و شخصيت علمي مؤلف، بعيد به نظر مي‌رسد كه از منابعي غير از منابع اوليه استفاده كرده باشد، ‌ولي به هر حال به دليل مشخص نبودن منابع، اعتباري عاید كتاب نمي‌شود.

سوم: ملاك‌هاي مربوط به متن

يكي از ملاک‌های عمده در سنجش اعتبار منابع حديثي، قوت و ضعف متن کتاب و روایات موجود در آن است. این معیار در بین قدما بیشتر مورد توجه بود، زیرا قدما توثیق و تضعیف خود را مبتنی بر نقد محتوایی کتاب‌های افراد می‌کردند و آنچه موجب حکم به وثاقت راوی می‌شد، پذیرفتنی بودن آموزه‌های او بود.[٤٠٠] اعتبار متن به عوامل متعددي وابسته است كه از جمله آن‌ها: موافقت با عقل، هم‌خوانی با مسلمات مذهب، مؤیدات متنی از سایر منابع و کمی آسیب‌های حدیثی مربوط به متن است.

١. موافقت با عقل

فقها و محدثان شیعه از «عقل» به عنوان یکی از معیارهای اعتبارسنجی روایات یاد کرده‌اند.[٤٠١]


[٣٩٩] . مشخصات كامل اين نسخه‌ها در كتاب فهرستگان نسخه‌هاي خطي، ج٦، ص ٥٠٥ و٥٠٦ آمده است.

[٤٠٠]. ر.ك: مجله حدیث اندیشه، ش١٠و١١‌، مقاله «اعتبار‌سنجی احادیث شیعه».

[٤٠١] . سید مرتضی حتی پیش از معیار قرآن و سنت از معیار «عقل» یاد کرده و بر اساس آن روایاتی نظیر رؤیت خداوند را قابل نقد دانسته است؛ رسائل الشریف المرتضی، ج١‌، ص٤٠٩. شیخ‌حر عاملي «عقل صريح» را از معيارهاي نقد روايات معرفي مي‌كند؛ الفوائد‌الطوسيه، ص٤٩؛ الاثنا‌عشريه، ص٩١ ــــــــ ٩٤. آیه‌الله سبحانی «عقل حصیف» (محکم و استوار) را یکی از معیار‌های نقد و بی‌اعتبار شدن روایت می‌داند؛ الحدیث النبوی بین الروایة و الدرایة‌، ص٤٥.