الهيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٣١ - (٤٦) پيدا كردن جنبش آن ديگر جسم كه وى اوّل است كه ببايد كه بود و چگونه شايد كه بود ؟ جنباننده وى بطبع يا بخواست بايد كه بود ؟

(٤٦) پيدا كردن جنبش آن ديگر جسم كه وى اوّل‌ [١] است كه ببايد [٢] كه بود و چگونه شايد كه بود [٣]؟ جنباننده وى بطبع يا بخواست بايد [٤] كه بود [٥]؟

و امّا آن جسم ديگر [٦] را لا محاله نهادى بايد كه بود گرد ديگر جسمها، و از دو بيرون نبود: يا جزوهايى كه توهّم كنيم‌ [٧] آن جسم را، هر يكى را [٨] بطبع بايد كه آن نهاد بود كه بوى اشارت افتد، و ديگر [٩] نشايد يعنى كه نشايد كه آنجا بود كه يار وى‌ [١٠] بود يا شايد. اگر نشايد جزوها را طبعهاى مختلف بود، و آن جسم بسيط نبود كه مركّب بود، و اگر شايد آن جسم جنبش‌پذير بود بگرد آن نهاد، و گفتيم كه هر چه جنبش‌پذير بود بايد كه اندر طبع وى گرايستنى بود. پس آن جسم را اندر طبع گرايستنى‌ [١١] بود، و نشايد كه گرايستن وى راست بود و الّا ورا [١٢] جهت بوده باشد پيش از وى. پس گرايستن وى همچنان گرد بر جاى خويش‌ [١٣] بود، و نشايد كه جسمى‌ [١٤] بسيط يك طبع را بطبع بى‌خواست جنبش گرد بود زيرا كه جنبش بطبع گريختن بطبع‌ [١٥] است از آن حال كه هست بحالى ديگر، كه اگر طبع بحال خويش بود،

[١] چه: اولى.

[٢] مل: اول است بايد.

[٣] طم:+ و.

[٤] س، چه:

شايد.

[٥] طم: بخواست شايد كه باشد؛ مل: بخواست اندك بود؛ س، چه:

بخواست بايد كه باشد.

[٦] مل: دگر.

[٩] مل: دگر.

[٧] مل: كنى.

[٨] مل: هر يك را.

[١٠] س، چه: با روى؛ مل: يا وى.

[١١] مك ٢: گرايستن.

[١٢] مك ٢، طم: او را.

[١٣] مك ٢: خويشتن.

[١٤] مك ٢: جسم.

[١٥] مك ٢: طبع.