الهيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١١٤ - (٣٩) پيدا كردن چگونگى شايد بود چيزها و اقسام چيزها تا چنين بوند از اوّل

بنسبت‌ [١] اوّل باوّل كار كثرت بيوفتد كه شايد كه آن‌ [٢] كثرت سبب بود [٣] مر آمدن [١] كثرت را از يك چيز كه از اوّل آمده است بيرون وى، تا وى بدان جهت كه او را نسبت است باوّل سبب چيزى بود و بآن جهت ديگر سبب چيزى ديگر. آنگاه چيزها بوجود آيند كه يكى پيش‌ [٤] از ديگر [٥] نبود و ليكن‌ [٦] همه از يك چيزند بدان كه اندر آن يك چيز كثرت است نه چنانكه آن كثرت از اوّل بيك درجه است، بل يكى سپس ديگرند از يك چيز. آنگاه ايشان اندر يك چيز موجود آيند، از آن چيز بسبب هر يكى چيزى ديگر آيد. و امّا اول را نشايد كه اندر كه وى دو وجه بود: يكى واجبى [٢] و يكى ممكنى [٣]، يكى اوّل و يكى دوّم، كه وى واحد محض است، پس كثرت نيايد بيكبار، و بى‌آنكه بعضى از آن بسياران [٤] سبب ديگر بوند.

(٣٩) پيدا كردن چگونگى شايد بود [٥] چيزها و اقسام چيزها [٧] تا [٨] چنين‌ [٩] بوند از اوّل‌ [١٠]

همه چيزها جز اوّل بيكى معنى متّفق‌اند كه ايشان را بيك روى واجبى‌

[١] صدور، نشأت.

[٢] وجوب.

[٣] امكان.

[٤] بصيغه جمع.

[٥] امكان.

[١] مج، مك ٢، مل، عس: نه بسبب.

[٢] مل: شايد از.

[٣] مج، مك ٢:

شود.

[٤] مك ٢، طم: بيش.

[٥] مل: ديگرى.

[٦] مج، مك ١، چخ: و لكن.

[٧] مك ٢: و اقسام چيز.

[٨] س، عس، چه، تم، طم:- تا.

[٩] مك ٢، مل: همچنان.

[١٠] «و اقسام ... از اول» در مج بخط سرخ نوشته نشده و جزو عنوان نيست.