الهيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٠٤ - (٣٧) پيدا كردن آنكه خوشترين خوشى و بزرگترين سعادتى و نيكبختى پيوند واجب الوجود است، هر چند بيشتر مردم را صورت آنست كه چيزهاى ديگر خوشتر است

و از بهر وى است، و آن چيز موافق وى است و ليكن‌ [١] اندر اين باب تفاوت سه گونه افتد:

يكى تفاوت قوّت قوّت‌ [٢] كه هر چند قوّت شريفتر و قوى‌تر آن چيز كه فعل وى بود شريفتر و قوى‌تر.

و يكى از قبل مقدار اندر رسيدن و اندر يافتن كه‌ [٣] هر قوّتى كه اندر- يافت وى بيشتر بود وى بخوشى و درد بيشتر رسد، و [٤] اگر دو قوّت بوند [٥] از يك باب و ليكن‌ [٦] يكى تيزتر بود، اندر يافت وى مر خوشى را و درد را بيشتر بود.

و سوّم‌ [٧] از قبل تفاوت آنچه بقوّت رسد كه هر چند وى اندر باب خوشى و ناخوشى قويتر، قوّت را خوشى يافتن و درد يافتن بيشتر.

و آن چيز خوشتر بود كه وى بنقصان و ببدى ميل كمتر كند و دارد، و آن چيز دردناك‌تر كه وى بنقصان و ببدى ميل بيشتر كند و دارد، زيرا كه اندر چيز [٨] خسيسى‌ [٩] است. پس چون قياس شايد كردن آن صورتى را كه اندر حس‌ [١٠] افتد از شيرينى يا از معنيهاى ديگر كه بشيرينى ماند كه اندر يافت وى حسّى است زيرا كه او را [١١] اندر يافت چيزى خسيس است، با آن صورتى‌ [١٢] كه از واجب الوجود آيد [١٣] اندر عقل كه وى بهترين دانشنامه علائى. علم برين ١٣.

[١] مج، مك ١، چخ: و لكن.

[٦] مج، مك ١، چخ: و لكن.

[٢] مك ١: قوت و قوت؛ مك ٢:- قوت (دوم).

[٣] مك ٢:- كه.

[٤] مك ٢:- و.

[٥] طم: بود.

[٧] مك ١، مك ٢، تم، طم، مل: سيوم؛ مج: سؤم.

[٨] ظم: خير.

[٩] مج، مك ١، مل: جنسى؛ مك ٢: حنبش؛ س، عس: جنبش.

[١٠] مل:

حسى.

[١١] مك ٢: ورا.

[١٢] مل: صورت.

[١٣] مل: افتد.