الهيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ٨٣ - (٢٩) پيدا كردن آن معنى كه مفهوم بايد كردن از معني عالمي واجب الوجود

پذيراى تغيّرند، و نيز اجسام از مادّت‌ [١] و صورت مركّب‌اند و هر دو جسم‌اند و مادّت‌ [٢] بنفس خويش قائم‌ [٣] بفعل نيست، و صورت نيز همچنان، و گفته بوديم كه هر چه چنين بود ممكن الوجود بود، و [٤] گفته بوديم كه ممكن الوجود را وجود بعلّت بود و بخود او را هستى نبود و بچيزى‌ [٥] ديگرش هستى بود، و محدثى اين بود، و نيز گفتيم كه علّتها آخر [٦] بواجب الوجودى رسند، و واجب الوجود يكى بود.

پس پديد [٧] آمد كه‌ [٨] مر عالم را اوّلى است كه بعالم نماند و هستى عالم از وى است و وجود وى واجب است و و را وجود بخود [١] است، بلكه وى بحقيقت هست محض است، و وجود محض‌ [٩] است و همه چيزها را وجود از وى است چنانكه مثلا آفتاب را روشنى بخودست و همه چيزها را روشن شدن عرضى بوى است، و اين مثل آنگاه درست بودى كه آفتاب نفس روشنى بودى قائم بخود و ليكن‌ [١٠] نه چنين است كه روشنى آفتاب را موضوعى است و هستى واجب الوجود را موضوعى نيست، بلكه بخود قائم‌ [١١] است.

(٢٩) پيدا كردن آن معنى كه مفهوم بايد كردن از معني عالمي واجب الوجود [١٢]

ترا سپستر پديد [١٣] آيد كه سبب معلوم شدن چيز آن بود كه صورت‌

[١] بنفسه، بذات خويش.

[١] مك ١، مك ٢، چخ، ماده.

[٢] طم: ماده.

[٣] چخ: قائم.

[٤] مك ٢:

- گفته بوديم ... بود و.

[٥] مك ٢: و بچيز.

[٦] مل: علتهاى آخر.

[٧] مك ١، مك ٢، مل: بديد.

[٨] طم:- كه.

[٩] طم: و محض وجود.

[١٠] مج، مك ١، چخ: و لكن.

[١١] چخ: قائم.

[١٢] مل: عالمى وى.

[١٣] مك ١، مك ٢، مل: بديد.