الهيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١١٥ - (٣٩) پيدا كردن چگونگى شايد بود چيزها و اقسام چيزها تا چنين بوند از اوّل

است و بيك روى ممكنى، و بدان جهت كه ممكن‌اند از بفعل بودن جدااند. پس هر چيزى اوّل از [١] بقوّتى [١] باين روى خالى نه‌اند و از چيزى كه چون مادّت بود [٢] و چيزى كه چون صورت بود، آنچه چون مادّت بود ممكنيش بود و آنچه چون صورت بود واجبيش. پس فرد و يگانه حقّ اوّل است و ليكن‌ [٣] بعد از اين مر [٤] چيزها را از جهت هستى و وجود و واجبى نيز اختلاف است. و شايد بود هستى سه گونه است:

يكى آنكه هستى وى يكى است هر چند كه امكان با وى است، و آن يكى مجرّد است و اين را عقل خوانند.

و يكى آنكه هستى وى يكى است و ليكن‌ [٥] پذير است مر صورتهاى هستيهاى‌ [٦] ديگر را، و اين دو گونه بود: يكى آن بود كه هستيها را چون بپذيرد [٧] ايشان بسبب وى قسمت‌پذير شوند زيرا كه وى هستى قسمت‌پذيرى را بپذيرد، و اين جسمى بود، يا قسمت‌پذير نشود [٨] زيرا كه وى هستى قسمت‌پذيرى را نپذيرد [٩] و اين را نفس خوانند.

و [١٠] قسمت پذيرفتن بسيارى آورد، و بسيارى چيزها يا باشارت عقل‌

[١] بالقوه بودن.

[١] مل:- از.

[٢] مل:- بود.

[٣] مج، مك ١، چخ: و لكن.

[٥] مج، مك ١، چخ: و لكن.

[٤] طم:- مر.

[٦] س، چه:- هستيهاى.

[٧] طم: پذيرد.

[٨] مك ٢، طم، مل: جسمى بود قسمت‌پذير، يا نشود.

[٩] طم، مل: بپذيرد.

[١٠] مك ٢، طم:- و.