الهيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ٩٩ - (٣٥) پيدا كردن حكيمي واجب الوجود

نشايستى‌ [١] كه ناخواهان‌ [٢] بودى ببودى‌ [٣]، و آن چيز را كه ناخواهانست اگر بشايستى كه بخواستى نبودى‌ [٤]، و اين معنى آنست كه چيز را [٥] بآن توانا خوانند، و توانا [٦] نه آن بود كه هرآينه‌ [٧] بكند يا نكند، و هرآينه‌ [٨] بخواهد يا نخواهد. و از اينجا پديد [٩] آيد كه قادرى وى هم عالمى ويست باضافت بچيزها، و اندر ذات وى عالمى و قادرى دو نيست.

(٣٥) پيدا كردن حكيمي واجب الوجود

حكمت بنزديك ما بر دو چيز افتد: يكى بر دانش تمام، و دانش تمام اندر تصوّر آن بود كه چيز را بماهيّت چيز شناسند و بحدّ و اندر تصديق تصديق يقينى بود [١٠] بتمامى‌ [١١] سببهاى‌ [١٢] آن چيزها كه ايشان را سبب است، و ديگر [١٣] بر كنشى‌ [١٤] كه محكم بود. و محكم آن بود كه هر چه فريضه بود مر بودن ورا، ببود و هر چه فريضه بود مر نگاه‌داشت ورا، چندان كه اندر مايه وى بشايد، ببود [١٥] و هر چه آرايش بود و سود را- نه فريضه را- نيز ببود [١٦]. و واجب الوجود مر همه چيزها را [١٧] چنانكه‌

[١] مك ٢، طم، س، چه: بشايستى.

[٢] چه: با خواهان.

[٣] مج، طم:

نبودى.

[٤] مك ٢: ببودى.

[٥] مج: چيزها.

[٦] مك ٢: و تواناى (و توانايى).

[٧] چخ: هر آئينه.

[٨] چخ: هر آئينه.

[٩] مك ١، مك ٢، مل: بديد.

[١٠] مل:- بود.

[١١] مل:

بتمام.

[١٢] س، چه: و سببهاى.

[١٣] مل: و دگر.

[١٤] مك، طم: كنش.

[١٥] س: بشايد نبود؛ عس: نشايد نبود.

[١٦] س، چه: نبود؛ مك ٢:- و هر چه ... ببود.

[١٧] طم:+ كه.