توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٧ - صنعت مزاوجه

شرح عربى‌

( و منه) اى و من المعنوى‌ ( المزاوجة: و هى ان تزاوج) اى توقع المزاوجة على ان الفعل مسند الى ضمير المصدر او الى الظرف اعنى قوله‌ ( بين معنيين فى الشّرط و الجزاء) و المعنى يجعل معنيان واقعان فى الشرط و الجزاء مزدوجين فى ان يرتب على كلّ منهما معنى رتب على الاخر ( كقوله: اذا ما نهى النّاهى) و منعنى عن حبها ( فلجّ بى الهوى*) لزمنى‌ ( اصاخت الى الواشى) اى استمعت الى النمام الذى يشى حديثه و يزيّنه و صدّقته فيما افترى علىّ‌ ( فلجّ بها الهجر**) زواج بين نهى الناهى و اصاختها الى الواشى الواقعين فى الشرط و الجزاء فى ان رتب عليهما لجاج شئ و قد يتوهم من ظاهرا العبارة ان المزاوجة هى ان تجمع بين معنيين فى الشرط و معنيين فى الجزاء كما جمع فى الشرط بين الناهى و لجاج الهوى و فى الجزاء بين اصاختها الى الواشى و لجاج الهجر و هو فاسد اذ لا قائل بالمزاوجة فى مثل قولنا اذا جائنى زيد فسلم على اجلسته فانعمت عليه.

و ما ذكرنا هو المأخوذ من كلام السّلف.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

و از جمله وجوه معنوى صنعت مزاوجه مى‌باشد و آن اين استكه بين دو معنا در شرط و جزاء زواج و همبستگى ايجاد ميكنند مانند قول شاعر: