توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٣ - صنعت رد العجز على الصدر

ج: آنكه تنها در لفظ با هم متشابه بوده نه در معنا.

د: آنكه دو لفظ ملحق به متجانسين باشند يعنى جامعشان يا اشتقاق و يا شبه اشتقاق باشد.

و خلاصه تعريف صنعت رد العجز على الصدر همانست كه مصنّف در متن آورده و گفته:

مراد از اين صنعت در نثر آنستكه يكى از دو لفظ مكرّر يا متجانس و يا ملحق بايندو را در اوّل فقره آورده و ديگرى را در آخر فقره ذكر كنند و بدين ترتيب اقسام آن چهارتا مى‌گردد باين شرح:

قسم اوّل: احد اللفظين مكرّر را در اوّل فقره و ديگرى را در آخر فقره آورند مانند آنچه در فرموده حقتعالى وارد شده:

و تخشى النّاس و اللّه احقّ ان تخشاه‌ ( تو از سرزنش خلق ترسيدى و حال آنكه سزاوارتر بود كه از خداوند بترسى).

شاهد در دو لفظ مكرّر (تخشى) و (تخشاه) است كه اوّلى در اوّل فقره و دوّمى در آخر آن آمده است.

قسم دوّم: احد اللّفظين متجانسين در اوّل فقره و دوّمى در آخر آن بيايد مانند آنچه در قول اهل لسان وارد شده:

سائل اللّئيم يرجع و دمعه سائل (سؤال‌كننده و خواستار از شخص پست و رذل برمى‌گردد درحاليكه اشكهايش جارى مى‌باشد).

شاهد در لفظ [سائل‌] است كه در اوّل فقره و آخر آن ذكر شده كه از قبيل متجانسين هستند زيرا اوّلى از [سئل‌] بمعناى سؤال و پرسش بوده و دوّمى بمعناى جريان ميباشد پس لفظا با هم متّفق بوده ولى معنا متغاير مى‌باشند.