توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٤ - مماثله و شرح آن

و ظاهر قول مصنّف كه گفته است: [دون التّقفيه‌] آنستكه:

در موازنه واجب است كه فاصلتين در تقفيه با هم متساوى نباشند فلذا آيه شريفه: فيها سرر مرفوعة و اكواب موضوعة

فيها سرر مرفوعة و اكواب موضوعة .

از قبيل موازنه نيست.

و بايد توجّه داشت كه بين موازنه و سجع مباينت بوده مگر بنابر رأى ابن اثير زيرا وى شرط كرده است كه در سجع بايد وزن و تفقيه تساوى داشته و در موازنه ميبايد در وزن فقط تساوى داشته باشد نه حرف اخير، بنابراين مثل [شديد] و [قريب‌] سجع نبوده بلكه موازنه است پس بايد گفت: سجع اخصّ از موازنه ميباشد.

مماثله و شرح آن‌

سپس شارح گويد:

وقتى فاصلتان در وزن نه تقفيه با هم مساوى بودند در صورتى كه تمام الفاظى كه در يكى از دو قرينه است يا اكثر آنها با الفاظى كه در قرينه مقابل واقعند در وزن مماثل باشند اين نوع از موازنه را به [مماثله‌] موسوم مى‌كنند اعم از آنكه در تقفيه نيز با هم تماثل داشته يا متماثل نباشند.

قابل توجّه است كه ماثله اختصاص به نثر نداشته و اينكه برخى از قول ادباء كه گفته‌اند:

تساوى الفاصلتين الخ‌

اختصاص را توهّم كرده‌اند صحيح نيست كما اينكه به نظم نيز