توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦ - مقصود از توافق

جواب‌

مقصود از [توافق‌] در تعريف مقابله كه گفتيم:

ان يؤتى بمعنيين متوافقين الخ.

عدم تقابل و عدم تنافى است، بنابراين شامل دو معناى متناسب نيز مى‌گردد چنانچه در مراعات نظير خواهيم گفت و نيز متماثلين كه در اصل حقيقت با هم متناسب بوده ولى در مفهوم تناسبى بينشان نيست را در برمى‌گيرد مانند: قائم و انسان چنانچه شامل خلافين هم‌چون:

انسان و طائر، ضحك و قلّت نيز مى‌گردد، باتوجّه باين مطلب ميگوئيم:

چون در مقابله نه تماثل معنيين و نه تناسب آندو شرط شده بخلاف مراعات نظير كه در آن ايندو شرط گرديده لاجرم مقابله را در طباق داخل دانسته و در مراعات نظير ادخالش نكرديم.

قوله: متناسبين: يعنى دو معنائى كه بينشان مناسبت بوده اگرچه مصداقا و مفهوما با هم مختلف باشند مانند: شمس و قمر عبد و فقير.

قوله: او متماثلين: يعنى دو معنائى كه در حقيقت با هم تماثل داشته اگرچه بحسب مفهوم با هم مخالف باشد مانند: انسان و قائم.

قوله: فليضحكوا قليلا الخ‌ : آيه (٨٢) از سوره توبه.

قوله: فامّا من اعطى الخ‌ : آيات (٥، ٦، ٧، ٨، ٩، ١٠) از سوره ليل.

قوله: مستتبعا: يعنى مستلزما.