توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨١ - صنعت جمع با تقسيم
عبادتگاهاى ايشان و مختصّ اسير كردن است زنهائى را كه اهل روم به نكاح خود درآورده بودند و اختصاص به كشتن پيدا نمودند آنچه را كه زائيده بودند زنان ايشان و به غارت شدن امتياز پيدا كردند اموالى را كه جمعآورى كرده بودندو بسوزاندن ممتاز شدند آن چه را كه كاشته بودند.
شاهد در اينستكه شاعر در اين شعر ابتداء بطور جمع و كلّى حكم اهل روم را بيان نمود كه آن عبارتست از شقاء و كشته شدن ايشان بدست ممدوح (سيف الدوله) و سپس آنرا تقسيم كرده و براى هركدام حكم جداگانهاى كه عبارت است از:
سبى ما نكحوا و قتل ما ولدوا و نهب ما جمعوا الخ را بيان نموده است.
مثال صورت دوم
مثال صورت دوّم يعنى تقسيم و سپس جمع همچون قول حسّان بن ثابت انصارى:
|
قوم اذا حاربوا ضرّوا عدوّهم |
او حاولوا النّفع فى اشياعهم نفعوا |
|
|
سجيّة تلك منهم غير محدّثة |
انّ الخلائق فاعلم شرّها البدع |