توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠ - صنعت مطابقه(تضاد)

شاهد در [ميتا] و [احييناه‌] است كه جمعشان در اين آيه از باب صنعت تضاد بوده و از دو نوع هستند چه آنكه [ميّتا] اسم و [احييناه‌] فعل است.

و وجه تقابل و تضاد ايندو با هم آنستكه در [احياء] معناى حيات و در [اماته‌] معناى موت و مرگ اعتبار و لحاظ شده و بدون ترديد حيات و موت با هم متقابل هستند و در اين آيه شريفه بر اوّلى با اسم دلالت شده و بر دوّمى با فعل.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: قوالب لها: ضمير در [لها] به معانى راجع است.

قوله: فمنه المطابقة: كلمه [من‌] بمعناى تبعيض ميباشد و ضمير مجرور بآن به معنوى راجع است.

قوله: و تسمّى الطّباق و التضاد: مؤلّف گويد:

آنرا به تطبيق و تكافؤ نيز ناميده‌اند.

قوله: اى معنيين متقابلين: يعنى مقصود از دو معناى متضاد و در اينجا معناى خاصّ و مصطلح آن نيست كه عبارت باشد از:

دو امر وجودى كه بينشان غايت خلاف و نهايت بعد بوده بطورى كه اجتماعشان در محلّ واحد ممكن نباشد همچون سفيدى و سياهى، مرگ و حيات.

بلكه مراد اعم از آن است يعنى دو معنائيكه اجمالا بينشان تقابل و تنافى باشد اعم از آنكه تضاد بوده همچون دو مثال مذكور يا صرف تباعد و تخالف بشد اگرچه تضاد محسوب نشود مانند علم و جهل، قيام و عدم‌