توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٩ - تشطير و اطلاق سجع بر آن

شارح گويد:

كلمه [سجعه‌] در موضع مصدر يعنى مفعول مطلق واقع شده و تقدير كلام:

جعل كلّ من شطرى البيت مسجوعا سجعه ميباشد.

و بايد توجّه داشت كه اينكلمه مفعول دوّم براى [جعل‌] نميباشد زيرا نفس [شطر] سجع نميباشد بلكه سجع در آن قرار دارد.

سئوال و جواب‌

بفرض پذيرفتيم [سجعة] مفعول دوّم براى [جعل‌] باشد اين اشكالى ندارد و التزام بآن مضرّ نيست زيرا بنابراين فرض به مجموع [شطر] اطلاق سجع شده و پرواضح است كه اطلاق اسم جزء بر كلّ است كه آن اطلاقى شايع و رائج ميباشد پس نبايد بتاتا و بطور حتم مفعول دوّم بودن [سجعة] براى [جعل‌] را انكار نمود.

شارح در جواب اينمقاله را پذيرفته و مى‌گويد:

بلى صحيح است لذا ميتوان گفت:

يا اطلاق [سجعة] بمعناى خودش بوده نه آن‌كه بجاى مصدر و بمعناى آن آمده باشد و اين اطلاق، اطلاق مجازى و از باب تسميه كلّ باسم جزئش ميباشد.

و بهرصورت مثال تشطير همچون قول ابو تمام طائى است در مدح معتصم: