توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤ - تعريف علم بديع

ترجمه‌

فن سوم در علم بديع‌

[تعريف علم بديع‌]

مصنّف گويد:

بديع عبارتست از علمى كه بواسطه‌اش وجوه تحسين كلام دانسته ميشود البتّه پس از رعايت مطابقه و رعايت وضوح دلالت.

وجوه تحسين كلام بر دو نوع است:

معنوى و لفظى.

شارح گويد:

علم بديع عبارتست از علمى كه بواسطه‌اش وجوه و طرقى كه سخن را با آنها مى‌توان نيكو و زيبا آورد دانسته ميشود البتّه دانستن اين طرق و نيكو آوردن كلام بعد از رعايت كردن دو امر ميباشد:

الف: مطابقت كلام با مقتضاى حال.

ب: واضح الدلاله بودن كلام باين نحو كه از تعقيد معنوى خالى باشد.

البتّه مقصود از [يعرف به وجوه الخ‌] اينستكه بواسطه اين علم معانى وجوه و طرق تصوّر شده و تعداد و تفاصيل آنها بقدرى كه در طاقت است دانسته ميشود.

و مقصود از [وجوه‌] در متن مصنّف همان معنائى است كه قبلا در ذيل كلام مصنّف كه گفت:

و تتبعها وجوه اخر تورث الكلام حسنا و قبولا.

گذشت و گفتيم منظور وجوه و طرقى استكه كلام را حسن بخشيده.